Boycotten kunst is paard achter wagen

 De Oekraïnse oorlog en de misdaden van Poetin en zijn kliek zijn voor nogal wat mensen aanleiding tot het boycotten van Russische kunst. Dit is een misvatting. Columnist Jos Kessels, een groot bewonderaar van de componist Rachmaninov, schreef vorige week in de trant van 'nu maar even niet'. Jammer.

Onlangs kreeg ik van mijn zoon een uit het Portugees vertaalde roman teleen, die volgens de uitgever tot de top van de Braziliaanse literatuur behoort, vergelijkbaar met die van de grote Russische klassiekers. Ik heb het boek na 200 van de ruim 600 bladzijden wegens 'teveel gezeik' weggelegd. Kwestie van smaak. Moet trouwens toegeven dat ik allesbehalve een kenner ben van bedoelde Russische literatuur. Wat ik wel weet – afgezien van het oordeel van mijn vader, die Lev Tolstoj (onder meer Oorlog en Vrede) in zijn jonge jaren in een brief aan mijn moeder 'een groot man' noemde – dat deze Rus volgens kenners wordt beschouwd als buitengewoon invloedrijk op de verdere ontwikkeling van het pacifisme. Nou jij weer.

Museum Hermitage in Amsterdam heeft zijn relatie met het gelijknamige instituut in Sint-Petersburg (ooit Stalingrad) verbroken en daar kan ik inkomen, maar als het over het boycotten van kunst in het algemeen gaat (inclusief het nazistische verbranden van boeken) dan zeg ik: span het paard niet achter de wagen.

Ontroerend verhaal

Het was vooral een ontroerend verhaal, dat van voorzitter Van der Lee, bij de presentatie van de uitslag van de parlementaire enquête over de Groninger ellende in het versterkte dorpshuis van Zeerijp. Een samenvatting van een volgens schatting wel 5 centimeter dik rapport. Vooraf was begrijpelijkerwijs behoorlijk cynisch gedaan over dat onderzoek - alweer - maar menigeen in dat zaaltje had volgens de verslagen de tranen in de ogen en het schijnt dat het geserreerde betoog - zonder politiek gezemel - ook grote indruk maakte op de aanwezige jongeren, die hun portie hebben meegekregen van het lijden van hun ouders.

Uit dat verhaal  komt Nederland naar voren als de geldbeluste natie, die zich daarnaast alleen maar druk maakt over de 'leveringszekerheid' van het aardgas. Het faillissement van de zekerheden en garanties aangaande het welbevinden van de bevolking die ons in theorie door de grondwet worden beloofd.

Het is ongetwijfeld waar dat het meer dan tienjarig drama dat de mensen in 'het hoge noorden', mede als gevolg van de aanwijsbare onverschilligheid van het landelijk bestuur,  door de meeste mensen in het land tot dusver is ervaren als een ver-van-mijn-bed-show. Maar wie Van der Lee beluisterde - in mijn geval via de radio, zonder de afleiding van tv-beelden - kan niet anders dan inzien: dit moet voor zover mogelijk opnieuw en in elk geval totaal anders.

Wat me verder imponeerde van de presentatie was het dwingend advies, het niet te laten bij het oplossen van de schadeproblemen, maar het Groningerland ook infrastructureel en anderszins perspectief te bieden op een welvarende en gelukkige toekomst. Laat de slagzin van wijlen commissaris Vonhoff  'Er gaat niets boven Groningen' eindelijk waar worden.

Elke boom is er een

Bomen en groen in de stad leveren veel positieve effecten voor de leefomgeving: ze verbeteren bijvoorbeeld de waterhuishouding,  beperken de opwarming van de stad en dragen bij aan een betere luchtkwaliteit.' Ik lees dit op de website Kennisportaal Klimaatadaptatie die haar informatie in dit geval ontleent aan de Wageningen Universiteit. Vier aspecten worden daar in pdf-formaat uit de doeken gedaan: klimaat en temperatuur, waterhuishouding, luchtkwaliteit en biodiversiteit. Graag aanbevolen, maar ga er wel even voor zitten.

Bomen zijn veelvuldig in het nieuws, ook in Brabant. De gemeente Best deed onlangs op ons verzoek uit de doeken, wat er met de Prins Bernhardlaan gaat gebeuren, inclusief het kappen van ongeveer twintig eiken. Men meent met dit plan milieutechnisch koosjer bezig te zijn; iedereen mg daar zijn mening over hebben. Maar ondergetekende heeft de neiging, over het bomenbeleid in Best zijn reserves te hebben. (Tik desgewenst in het zoekvenster op hhBest.nl 'Bomen'.) Ik ben geen knuffelaar van het genre, maar mijn stelling naar aanleiding van  'Wageningen' luidt: elke boom is er een.

Tot de meest recente berichten over de omgang met bomen en groen behoort dat in het Eindhovens Dagblad van 22 februari 2023, bekopt met 'Verbazing over een verwoest stuk bos'. Het gaat over 'de rigoureuze kap en snoei van een bosje bij Eindhoven Airport'. Volgens het ED zijn buurtbewoners en voorbijgangers hierover ontsteld en lijkt de hier ontstane ravage 'niet nodig'.

Dit is maar één geval. Verontwaardiging over bomenkap is, zeker sinds we ons bewust zijn van de desastreuze gevolgen van de klimaatverandering, aan de orde van de dag. Als ik nog 'n stelling mag toevoegen: bomenkap, zogenaamd ter beveiliging van het verkeer is in principe uit den boze. Omdat bomen niet de oorzaak zijn van ongelukken, maar aanwijsbaar het rijgedrag van verkeersdeelnemers.

Tot stereotype gemaakten

Toen in de jaren zestig van de vorige eeuw allerlei beelden en fresco's uit een dorpskerk werden verwijderd, zei de toenmalige pastoor: 'Straks zetten ze ze allemaal weer terug.' Letterlijk is dat nog niet gebeurd, kan ook niet, maar de spijt is er wel. Die kerk is – uitgekleed en wel – inmiddels een rijksmonument. Iets vergelijkbaars gebeurt de laatste jaren met het taalgebruik. Je mag niet meer spreken van slaven, maar moet het houden op 'tot slaaf gemaakten'. Het gaat om zogenaamde stereotypen. Nu is de wereldliteratuur aan de beurt. De uitgever van Roald Dahl heeft besloten, een groot aantal zogenaamde stereotypen in diens boeken te vervangen. Iemand mag niet meer dik genoemd worden, maar omvangrijk. Dat soort dingen.

Ik heb eens geprobeerd, een discussie te voeren met Martin van Amerongen, die stelde dat bij Shakespeares De Koopman van Venetië geen sprake was van antisemitisme. Ik vond van wel en ik meen het ook te begrijpen, afgaande op het tijdsbestek waarin Shakespeare verkeerde. Het is als met die onbedwingbare behoefte, overal excuses voor aan te bieden. Doe dat dan maar voor de hele wereldgeschiedenis, zei Maarten van Rossem volgens mij terecht.

Roald Dahl is dood, kan zich dus niet meer verweren, maar – sterker – ik weet zeker dat hij dit gehannes zou hebben verboden. Dat is immers het recht van elke kunstenaar. Wat is een stereotype en z'n functie in de literatuur? Wie zijn er, om het over de Nederlandse literatuur te hebben, nu aan de beurt? Couperus, Multatuli, Hermans, Reve? Mijn eigen vader heeft zich in toneelwerk en 'n enkele roman met joodse karakters bezig gehouden. Hij meende ze door en door te kennen, vanuit zijn periode als handelsreiziger, bewonderde tot op zekere hoogte hun levenswijze en vooral hun grandioze humor. Trouwens, joodse (klein)kunstenaars als Max Tailleur exploiteerden die typische eigenschappen evenzeer.

Ik ben ervan overtuigd, dat op deze periode van overspannen reacties opnieuw een corrigerende beweging volgt. Als op de recente beeldenstorm in de historische dorpskerk.

Arm en rijk

Gratis openbaar vervoer voor de armen, ten koste van de rijken.’ Niet als eerste constateer ik een verkiezingsstunt van wat de linkse wolk is gaan heten. Eerlijk gezegd moest ik daar ook aan denken, bij het pleidooi van een aantal cultuur- annex erfgoed-gedeputeerden (provinciale bestuurders) voor het tot rijksmonument verklaren van de noodwoningen die na de watersnoodramp van 1953 door diverse landen zijn geschonken. Sommige van die inderdaad nog steeds schattig ogende huisjes hebben die status trouwens al van de desbetreffende gemeenten gekregen. 

Maar laten we het, schrijf ik niet zonder schroom, het over de armen hebben. 

De armen. Dat zijn niet de dagelijks maximaal 70.000 lui die binnenkort dagelijks op Schiphol in de rij staan voor de ‘broodnodige zonnige vakantie’ in verre en minder verre oorden. En ook niet degenen die – hoezo prijzen? - met stampvolle karretjes voor de kassa’s van de Plus staan, voor zover ze daarvoor niet met hun klassieke koopmansgeest de grens oversteken naar Duitsland. (Het geld wordt steeds minder waard, dus hup met die spaarpot.) 

Arm en rijk. Het contrast is eeuwig. Zie het schilderij  van Vermeer, dat naar verluidt ten onrechte van de titel Burgemeester van Delft is voorzien.

Het lijkt wel een zeventiende-eeuwse politieke prent met die wijdbeens voor zijn riante huis zittende rijkaard plus weelderig uitgedost dochtertje, terwijl een  arme vrouw haar hand ophoudt. 

Let ook op het jongetje met beleefd de hoed in de hand aan haar zijde. De man lijkt te denken wat mot je en de dochter keurt het tafereel geen blik waardig.

Verder nadenken?

Ballonnentijd

Vooruit, toe maar, het is ballonnentijd, dus laten we er maar flink tegenaan gaan. Verzekeringsfirma's hebben een ontwikkelde neus voor geld, dus waar de overheid faalt daar steekt de private sector z'n vinger op. Verzekering tegen wateroverlast. Niet ondenkbaar toch, af en toe een vloedgolfje met die gezegende klimaatverandering? En de media willen wel. Hoe negatiever, des te hoger de nieuwswaarde. Vergeten niet erbij te zeggen dat zo'n verzekering desnoods inkomensafhankelijk verplicht moet worden.

Dat 'natuurlijk klimaat' niet hetzelfde is als dat rond privatisering – lusten we steeds minder van – het werkt immers: zie de bloei van de energiebranche en vergeet de zorgsector niet. Effe privé wat weggeven. Wij betalen hier met z'n tweeën jaarlijks 3500 euro premie, exclusief van overheidswege verplicht eigen risico en er worden steeds meer kosten niet vergoed. Daarnaast verhuist meer dan 2000 euro krachtens de zorgverzekeringswet naar de Belastingdienst. Wat is nou eigenlijk geprivatiseerd en wat niet?

De overheid, die sinds 1953 (watersnood) verantwoordelijk is voor waterschade, laat het afweten. Wantrouwen over en weer, weet je wel? Zie de gang van zaken in het Limburgse Geuldal, waar trouwens ook verzekerden soms (of vaak?) het nakijken hebben.

Als die overheid faalt, dan forceer je toch een nieuwe cultuur en desnoods een nieuwe coalitie. Alleen, da's nou jammer, de kiezer heeft, zei Maarten van Rossem, het geheugen van een garnaal.

Marijn

We misten hem al heel lang, achteraf bezien langer dan ik dacht: de politieke tekenaar van het Eindhovens Dagblad, Mat Rijnders. Je haalt je dan van alles in het hoofd: bezuinigingen? Wegsanering, als gevolg van de dagblad-concentraties rond het Rotterdamse AD? Met het verdwijnen van de creaties van Marijn is wel een stukje 'eigenheid' van deze regionale krant verloren gegaan. Een praktijk van 48 jaren.

De zaterdagbijlage van het ED bracht opheldering: een waardig, met producties van hemzelf geïllustreerd afscheidsinterview. Mat had eigenlijk de halve eeuw vol willen maken om dan van zijn pensioen te gaan genieten. Maar hij werd vorig jaar getroffen door een herseninfarct en dat heeft hem, kennelijk voor goed, zijn tekenvaardigheid ontnomen. De wijze waarop hij daar intussen, liefdevol gesteund door zijn vrouw, mee heeft leren leven wekt bewondering en respect.

Het werk van Marijn is op de website politiekeprenten.nl nog te zien. Het laat zich wellicht het best typeren als eenvoudig en subtiel. De symboliek die getuigt van veel inventiviteit is glashelder. De soberheid maakt de tekeningen uniek in het genre, zodat het me altijd en niet als enige heeft verbaasd dat ze landelijk – of moet ik zeggen randstedelijk? – nauwelijks aandacht kregen.

Van hemzelf zal je daar Mat Rijnders niet over horen. In zijn bescheidenheid 'bekende' hij eens, dat portretten van personages niet zijn sterkste kant waren. Het doet niets af aan een geweldig oeuvre.

Laat de show maar achterwege

De aardbevingen in Turkije en Syrië houden terecht de wereld in hun greep. Meer dan zestig landen bieden in welke vorm dan ook hulp, waarbij politieke tegenstellingen even worden vergeten. Met de herdenking van de watersnood van 1953 nog vers in het geheugen, doet Nederland, destijds ook flink geholpen, natuurlijk mee. Alleen, de tijden zijn veranderd. De manier waarop veranderde mee. Wat mij de laatste jaren niet zo zint is het showelement dat bij inzamelingsacties in ons land nogal eens de boventoon voert.

Natuurlijk neemt de ramp in het Midden Oosten bij de media een prominente plaats in. Goed nieuws is geen nieuws en hooguit geschikt voor de achterpagina, zei Maarten van Rossem onlangs in een van zijn  intensief beluisterde podcasts. 

De ene presentatie van het slechte nieuws is de andere niet. Er is voor de aardbevingen zelfs als een vignetje (de concentrische cirkels die een aardschok symboliseren) bedacht voor bovenaan de pagina’s met het verschrikkelijke nieuws, vooral dat uit het ook al 22 jaar door een burgeroorlog geteisterde Syrië. 

Ooit sprak een politieman mij aan over het gedrag van een verslaggever: ‘die fotografeert lijken,’ zei hij misprijzend. Maar OK, dat was een andere tijd. Toch pleit ik voor een zekere terughoudendheid. Maak er geen show van. 

Er komt op tv weer zoiets aan als de actie met BN-ers voor een ramp op Haïti, die miljoenen opleverden, maar waarvan de uiteindelijke bestemming nooit duidelijk is geworden. Een herhaling daarvan is niet waarschijnlijk, maar houd het aub nu wat rustiger. En laat de influencers maar thuis.

Een droom die zich voortzet

 Droom regelmatig, maar zoals de meeste mensen, kan ik ze doorgaans niet  navertellen. Sommige zogenaamde faaldromen (dromen, waarin iets mis gaat) wel. Dromen zijn vaak te herleiden tot wat je recentelijk hebt meegemaakt. Interessant vind ik de dromen, die zich ‘n enkele keer vervolgen nadat je even wakker bent geweest.

Dat laatste had ik afgelopen nacht. Ik droomde dat ik in Haarlem woonde (een van de steden die ik liefheb en waar trouwens een kleindochter van ons woont). We kregen bezoek van een collega, die inmiddels is overleden. Ik constateerde en ik zei hem dat ook, dat-ie dronken was; stelde hem – tot irritatie van L. – voor, bij ons te blijven slapen. Maar dan moest er wel brood worden gehaald (klopt met de voorgaande dag).  Dus op de fiets de stad in. Maar ik verdwaalde. Vroeg nog ‘n keer zonder resultaat aan ‘n paar jongens of er een avondwinkel was.   En dat was het.

Wakker geworden, dacht ik: hier zou wel eens ‘n stukje in kunnen zitten. En dat kwam terug in de volgende droom. Ik vertelde mijn voornemen in die tweede droom aan L. en vroeg, zal ik daarin vermelden dat die collega konijnentandjes had? Niet doen, zei ze want dat leidt tot identificatie.

Toen ik daarna weer wakker werd, had ik alles onthouden. Vandaar dit schrijfsel.

Paniekvoetbal

De stallendeadline. Die vreselijke samenstelling met een Engels woord verdient nauwelijks meer uitleg. Boeren moeten hun verouderde stallen voor 1 juli 2024 aanpassen teneinde de uitstoot van stikstof te verminderen. Anders is  het voor hen einde verhaal. En de provincie moet daar op toezien. (Een van de taken die door het rijk over de schutting is gegooid.) Paniek en niet alleen bij de boeren, want de provinciale verkiezingen komen eraan.

Paniek, die ook tot paniekvoetbal kan leiden. Want het is al wel vijftig jaar geleden dat de CDA-affiches als vanzelfsprekend op de staldeuren prijkten. In de jaren zeventig  van de vorige eeuw heette dat – klinkt nu merkwaardig – ‘het groene front’. Het CDA stond immers vierkant achter het boerenbedrijf en alles wat  daar bij hoorde. Voorstanders van het anti-stikstofbeleid worden niet moe daarop te wijzen en de huidige crisis te wijten aan het toenmalige beleid.

Paniekvoetbal, oftewel een kat in het nauw maakt rare sprongen. Hoor de nummer drie op de CDA-lijst in Brabant, mevrouw Van de Ven – Vogels. Zij verkondigt van de daken dat die stallendeadline van tafel moet. Met andere woorden, de kans dat het CDA straks tot een coalitie-akkoord komt met nogal wat andere partijen die wèl aan die deadline willen vasthouden is nul-komma-nul, zeggen de kranten.

Nou, het staat allemaal nog te bezien. In de eerste plaats is het de vraag of het CDA er wel in zal slagen, de (agrarische) kiezer weer over de streep te trekken en opnieuw een  in de pap brokkende deelnemer aan het provinciaal bestuur zal worden. De versplintering, ook in de provinciale politiek, gaat door en de jacht op de boeren stem is inmiddels ook geopend door de BBB. Of het zou zo uit moeten pakken dat beiden een congsie kunnen vormen.

Het is veel te vroeg voor dit soort speculaties.

Zandzakken

 Zaterdagavond 31 januari 1953 gingen wij als voortrekkers (oudere scouts) naar Jan Goderie, die pas was getrouwd en aan de Teteringsedijk in Breda woonde. Ik herinner me dat we daarna naar huis zijn gewaaid, ternauwernood voorkomend dat we in de singel zouden raken; zo stormde het. Van de ramp die Zeeland, Zuid-Holland en West-Brabant op dat moment trof hoorden we pas op zondagmiddag rond 12 uur.

Communicatie stelde toen nog niets voor. Terzijde: in de Brabantse Kempen moest men het in de jaren vijftig nog met een handbediende telefooncentrale doen en de aldaar dienstdoende vrouwen plachten om 21 uur naar huis te gaan. De Nederlandse radio, als ik het goed heb Hilversum 1 en 2, sloten om 24 uur met het Wilhelmus. Van Maarten van Rossem hoorde ik dezer dagen dat iemand van het KNMI de noodtoestand had zien aankomen en vergeefs had geprobeerd, minstens een zender in de lucht te houden. We waren toen al niet zo goed in luisteren, wat ook blijkt uit de voortreffelijke ntr-serie Het water komt: de waterstaatsingenieur Johan van Veen stelde al in de jaren dertig vast, dat ons dijkensysteem niet bestand zou zijn tegen het soort calamiteit dat ons in 1953 trof. Zijn herhaalde waarschuwingen belandden in de onderste la bij een of andere directeur generaal in Den Haag.

Je bent jong en je wil wat doen. Voor ons kwam het er op neer dat we op maandagavond in een vrachtauto werden geladen om aan de rand van een polder achter Steenbergen in een bitter koude natte sneeuwstorm zakken met zand te gaan vullen. Want het gevaar was nog niet geweken en zelfs voor het onderlopen van de Belcrumpolder (Breda Noord) werd gevreesd. Dienstplichtige militairen lichtten ons met enorme schijnwerpers bij en sjouwden de gevulde zakken naar de bedreigde dijk.

De scholen waren de dagen erna nog dicht. Mijn dadendrang mondde uit in het verlenen van assistentie op de redactie van De Stem in Breda, wat in feite de aanloop was naar mijn journalistieke carrière.

Moet provincie zich bemoeien met fusie van gemeenten?

KiesKompas, een stemhulp online, bereidt zich met ondersteuning van de Vrije Universiteit in Amsterdam voor op de verkiezingen van Provinciale Staten in maart. Dat gebeurt mede aan de hand van een onderzoek via een panel, waarvan ik de omvang niet ken en dat is toegespitst op elke provincie dus ook op Noord-Brabant. Interessante vraag onder meer: moet de provincie zo nodig de herindeling van gemeenten stimuleren? Dat kan ik nu wel boeiend vinden, maar van de antwoorden heb ik geen hoge verwachtingen. De gemiddelde burger denkt waarschijnlijk niet in de eerste plaats aan het nut van samenvoeging van gemeenten, maar aan 'verlies van zelfstandigheid' en dat is niet populair. Het is ook afwachten, welke politieke groepering dit onderwerp in haar verkiezingsprogramma zal opnemen.

Toch is samenvoeging van te kleine gemeenten in relatie tot het groeiende takenpakket ook in deze provincie wel degelijk een heet onderwerp. Dat blijkt onder meer uit de discussie die in de gemeenten Boxtel en Oirschot gaande is over wat heet het mislukken van het tot dusver geprobeerde alternatief van de intergemeentelijke samenwerking, een fenomeen waarop de gemeenteraden, laat staan de inwoners, nauwelijks of geen greep hebben. De griffier van de gemeente Oirschot, Han Struijs, gooide onlangs bij zijn afscheid een steen in de vijver door zich over de intergemeentelijke samenwerking in de Kempen uit te laten in de geest van 'het is niks en het wordt niks'. Ambtenaren in functie zwijgen, maar als ze weggaan willen ze hun mening nog wel eens ventileren.

Op mijn website, hhBest.nl kreeg ik enkele reacties op deze uitspraak, waaronder de volgende: 'Voor een stevige inbreng om de belangen van de bewoners te garanderen zou een fusie van Oirschot met Best en Boxtel een goede ontwikkeling zijn. Een redelijk grote landelijke gemeente met een aantal mooie dorpskernen dat garandeert een stevige positie tussen de drie grote steden Den Bosch, Eindhoven en Tilburg.' Een ander schreef: 'Zeer mee eens. Zou een verstandige zet zijn, Verder kijken dan beperkte eigen grens. Toekomstgericht durven besturen.'

Uitgaande van mijn oekazes in het verleden over dit onderwerp, kan ik hier alleen maar aan toevoegen: hoort u het eens van een ander. Hoewel Best in de buitenparlementaire discussies al meermalen is genoemd, houdt het gemeentebestuur aldaar de kop in het zand en ontwikkelt allerlei plannen, waaronder zelfs de bouw van een nieuw gemeentehuis, zonder met de toch niet ondenkbare mogelijkheid van een gemeentelijke herindeling rekening te houden.

Goeie vraag van KiesKompas dus, over een eventuele provinciale bemoeienis met de status van onze gemeenten.

Piespot

In het radioprogramma Nachtzuster worden soms vragen gesteld, waaruit je kunt afleiden dat de meeste mensen jonger zijn dan pakweg zeventig. Zoals: waar moet de kraanmachinist daar in de hoogte z'n plasje laten? Ik heb de oplossing niet meer gehoord, want in slaap gevallen.

Maar, een wedervraag: wel eens gehoord van de piespot, ook wel eufemistisch nachtspiegel genoemd? Die dateerde van de tijd dat de gemiddelde mens nog de wc, ook wel gemak of – zeker in Brabant – huske genoemd op het erf of in de tuin had. Niet direct een locatie om in de (winter)nacht naar toe te gaan. Maar ik weet zeker dat de pot nog tot in de jaren vijftig van de vorige week werd gebruikt. De nachtkastjes zagen er toen dan ook heel anders uit dan nu. Ze moesten in elk geval een deurtje hebben om het ding netjes te kunnen opbergen.

Een gebruiker van zo'n nachtspiegel vertelde ons eens over een merkwaardige ervaring. 's Nachts in bed hoorde hij eens zacht geklop. Het duurde even voordat hij er achter kwam waar dat vandaan kwam: het nachtkastje. Gauw het deurtje open gedaan en wat denk je? 'Een vlooi met een houten pootje.' Een variant op dit mopje luidde: zacht gezang vanuit het kastje: 'Hoera het zeemansleven, hoera het zilte sop.' Twee vlooien, roeiend in een lucifersdoosje.

Jij jou en jo

 Sylvia Witteman had het deze week in de Volkskrant over het gejij en gejou dat hand over hand toeneemt en dus het afstandelijke en respectvolle u verdringt. Soms in de gesproken media, maar steeds minder, voorafgegaan door 'we hebben afgesproken elkaar te tutoyeren'. Sante Brun reageerde op Twitter met een verwijzing naar het doordringen van het Engels in onze taal. Daar kent men immers alleen de aanspreekvorm you. Ik wil daar nog aan toevoegen dat de lieden die de ondertiteling op tv verzorgen dat you tegenwoordig consequent plegen te vertalen in jij, ook in gevallen waar dat helemaal niet kan kloppen, gezien de verhouding tussen de personen die aan het woord zijn. Ietwat overdreven voorbeeld: een dienaar in gesprek met een koning.

Het grappige is, dat er min of meer sprake is van een 'weg terug'. Immers, de rijkstaal Fries kent alleen de vorm jo. Ik herinner mij dat ik me in 1961 als nieuwbakken inwoner van Friesland erover verbaasde, dat ook de toenmalige Commissaris der Koningin aldus werd aangesproken. De Friezen zijn bij mijn weten ooit met taal en al de Noordzee overgestoken. Ander voorbeeld: kaai werd key.

Rijkstaal? Jazeker, sinds ongeveer 1951, toen dat letterlijk werd bevochten, nadat een rechter een inwoner van Friesland het had verboden, tijdens zijn geding z'n moerstaal te gebruiken. De toen door de politie uiteengeslagen demonstratie staat bekend als Kneppelfreed (Knuppelvrijdag).

Wat is historischer, een Fries kamerlid dat zich – dat was gisteren – met toestemming van de voorzitter in Den Haag even van zijn eigen taal bedient of de officiële erkenning die volgde op Kneppelfreed. Wie het weet mei it sizzen.

Arme studenten

 Als je het als medium over de ellende in de wereld wilt hebben kun je te kust en te keur gaan en een categorale benadering doet het dan ook altijd goed.

Neem nou de studenten, die volgens de krant van heden zitten te bibberen van de kou. Ja, wie het echt koud heeft bibbert, zeker als je in een slecht geïsoleerd huis zit en al helemaal als de huisbaas besluit de kachel maar volledig uit te zetten. Arme studenten.

Maar laten we het niet zieliger maken dan het is. Slapen met verwarming aan en het raam dicht is ongezond dus de klacht over kouwe slaapkamers kunnen we gevoeglijk naast ons neerleggen. Echt zielig daarentegen is de onwenselijkheid bij elkaar in bed te kruipen (wat studenten nogal eens plegen te doen) vanwege de schurft, die naar ik uit betrouwbare bron verneem, maar niet wil wijken. Ruzie maken over de in te stellen temperatuur? Laat dat maar aan de doorsnee huisgenoten over. Zoals over de vraag of de houtkachel al dan niet aan mag, wat kan leiden tot klachten van de buren in ademnood.

Onherroepelijk moet ik denken – vergeef deze ouwe man – aan de oorlog, toen de cokes gestookte cv in onbruik raakte (en daardoor uiteindelijk kapot ging). Dat werd toen ook plaatselijk hout, turf of briketten stoken, in ons geval in de werkkamer van mijn vader, die in een helder ogenblik tijdig bij een boer een plattebuiskachel op de kop had getikt. Achteraf bezien was het best wel romantisch, met die zacht zingende waterketel. Zoals ook – maar dat was al na de bevrijding – de kerstboom met kartonnen versiering waarop glittertjes waren geplakt.

Mensen, ooit komt het goed en zijn we gewend aan wat minder luxe.

Grensoverschrijdend, wie volgt?

De rijke Nederlandse taal kent er een mooie, helaas vergeten uitdrukking voor: hoge bomen vangen veel wind. Volgens mij heeft het iets met jaloezie te maken. Nu Matthijs van Nieuwkerk weer die zich grensoverschrijdend heeft gedragen (toegegeven, spijt betuigd). Een volgens sommigen nogal overschatte figuur, wiens De Wereld Draait Door, laat staan de doordraaier (kijkcijfers!)  bewonderaars en verguizers telde en telt.

Zogenaamd succesvolle presentatoren, kunstenaars etc. hebben altijd aan zelfoverschatting geleden en zich daarnaar gedragen. Van de ooit beroemde kleinkunstenaar Jean Louis Pisuisse is een verhaal bekend over een optreden in het toenmalige Nederlandsch Indië. Hij was al begonnen, toen een rijke planter op zijn lakschoenen de zaal betrad – krak, krak – en zijn gereserveerde plaats innam. Pisuisse: 'Zo, zijne majesteit zit.' De planter: 'Juist, de hofnar kan beginnen.'

Ach, zo kunnen we wel nog wel even doorgaan. Het zal allemaal wel bij Van Nieuwkerk, een man die op het platteland van de Achterhoek woont (of woonde) en die de groet van een streekgenoot beantwoordde met een nors stilzwijgen. Bron: niemand minder dan inmiddels wijlen A.L. Snijders. Ja die van het Zeer Korte Verhaal.

Blijf vooral grenzen overschrijden, het levert in elk geval leuke weekendstof op voor krant, radio en tv.

Sint in hoge nood

Van verkenners, de r-k versie van padvinders, tegenwoordig aangeduid met het neutrale scouts, werd een dagelijkse 'goede daad' verwacht, liefst iets meer dan een 'oud vrouwtje helpen oversteken'. Oudere jongens werden voortrekker, een benaming die was ontleend aan de pionierende Zuid-Afrikaanse boeren; de hoofdleider heette dan ook oûbaas en zijn assistent baas. Voortrekkers werden geacht wat meer voor de maatschappij te doen dan die simpele goede daad. Zo gaat mijn herinnering terug naar – in de jaren vijftig van de vorige eeuw –  de Sinterklaasactie.

De aalmoezenier (een van de kapelaans) selecteerde adressen van mensen die het niet breed hadden, Wij knapten speelgoed op en zetten dat voor de deur. Volgens de geldende moraal behoorde de linkerhand niet te weten wat de rechterhand deed, dus hooguit zag je om 'n hoekje dat het spul met gejuich werd binnengehaald.

En dan was er de hulpsinterklaas, evenals Piet – in delen van West-Brabant Assipan genaamd – uitgedost dankzij de handvaardigheid van een van de moeders. Zo gingen we op pad, met een auto plus chauffeur, beschikbaar gesteld door een Bredase grootindustrieel, De opbrengst ging naar de Vincentiusvereniging, een club van notabelen die zich eveneens het lot van minder bedeelden aantrok. 

Ach, het was vooral leuk. Zo'n Sint die af en toe wat kerklatijn prevelde om zijn bisschoppelijke status te benadrukken. Zelf heb ik me die rol ook wel eens aangemeten. Onderweg van het ene adres naar het andere, kon het gebeuren dat je geweldig moest plassen. Dat gebeurde dan met opgetrokken tuniek in het pikdonker langs de weg. Kwamen we aan in een inrichting voor verstandelijk gehandicapten en knielde een nonneke bij binnenkomst voor Sint-Nicolaas teneinde de modderspatten van diens schoenen te verwijderen.

Het kon ook gebeuren dat er geen tijd was voor dat geplas. In zo'n situatie zegende Sint-Nicolaas zijn gevolg met de woorden 'als de nood het hoogst is, is de redding nabij'.

Parkeerplan ASML in Best niet niks

Veel problemen die nu in ons land spelen – denk aan de opvang van vluchtelingen en asielzoekers en aan de behoefte aan grond voor onder meer woningen – hebben, los van de klimaatcrisis, te maken met ruimtegebrek. Wie niet oplossingsgericht is, grijpt al gauw naar de kreet vol is vol, maar het zal duidelijk zijn dat we daar niet mee verder komen. Ook in Best speelt dat ruimteprobleem. Met name een verzoek van het Veldhovense ASML voor een parkeerplaats ten behoeve van 2500 auto's is niet niks.

Niet voor niets streeft men naar zoveel mogelijk zonnepanelen op daken van woningen en andere gebouwen om het buitengebied te ontzien. Een weiland dat op deze manier wordt 'verkunststoft' is geen weiland meer. Niettemin is het kennelijk onvermijdelijk dat, grenzend aan de Boslaan Zuid, op een gebied van 5,7 ha 26.000 van die dingen worden uitgespreid. (Zonnepark De Uitlegger, waarvoor al een omgevingsvergunning is verleend.) Het gaat nota bene om een gebied ten oosten van de A2 dat men eigenlijk landelijk had willen houden. Sommigen hebben juist daarom in dat gebied hun woning gekozen in de tijd dat er nog te kiezen viel.

Van het een dreigt nu het ander te komen. De alsmaar uitdijende chipmachinefabrikant ASML in Veldhoven wil in hetzelfde gebied een transferium voor maximaal 2500 auto's. Daarvoor moeten ook bomen worden gekapt. Het idee (nog geen voorstel) is in de Bestse gemeenteraad besproken en die raad aarzelt, temeer daar omwonenden al van hun ongerustheid hebben blijk gegeven. Alleen de jongerenpartij (JO) verklaarde zich alvast mordicus tegen.

De Bestse raad wil nader onderzoek, het eerste middel waar de politiek naar grijpt als ze twijfelt. ASML denkt het fileleed op de A2 met de voorgestelde maatregel tegen te gaan, maar het is natuurlijk de vraag wat de gigantische parkeerplaats Best aan verkeersdruk gaat opleveren. Ook zal de wegenstructuur rond de aansluiting van de Sonseweg op de Sint-Oedenrodeseweg moeten worden aangepast.

Intussen verscheen er een opmerkelijk bericht op RTL Nieuws: In Frankrijk is een wet aangenomen, waarin staat dat elk parkeerterrein voor meer dan 80 auto's overdekt moet worden met, ja, zonnepanelen. Kijk, dat zou in Best ook wel eens een extra onderzoekje waard kunnen zijn.

Het overdekken van parkeerplaatsen is in mediterrane landen niks nieuws. Het is een middel tegen schade aan auto's bij constante zomerhitte. Dat dit probleem ook in ons land kan opspelen, hebben we afgelopen zomer ervaren en het zit er dik in dat het zich, als gevolg van de klimaatverandering, opnieuw zal voordoen.

Witlof maar dan anders

Jongeren lusten geen witlof. Na de spruitjes verkeert het dus ook in het verdomhoekje. Van laatstgenoemde groente begrijp ik dat. Gewoon slecht imago. Denk alleen maar aan spruitjesgeur, symbool van intense burgelijkheid uit de tijd dat men als single, pardon vrijgezel, nog 'in pension' ging. Ik heb ooit bijles gehad van een wiskundeleraar die in zo'n ambiance verkeerde. Mwah!

Zal ik maar eens vertellen, welke groenten mij als kind tegen stonden? Worteltjes oftewel peentjes. Te zoet. En inderdaad witlof, door mijn moeder, die in Zaventhem op een nonnenkostschool had gezeten, Brussels lof genoemd. Bitter. Maar het was in mijn tijd 'eten wat de pot schaft' en eerlijk gezegd ben ik mijn moeder daar nog altijd dankbaar voor. Want in principe lust ik nu alles. Ook witlof, rauw of gekookt.

Toch is deze benadering wat te simpel. Ik kijk wel eens naar chef-kok Ramon Brugman, die op tv (programma BinnensteBuiten) verrassende dingen doet met in eerste aanleg doodgewone ingrediënten, ook witlof. Ik zou tegen de jongeren willen zeggen, kijk ook eens. Ik durf te zweren dat het water je in de mond komt, zo lekker lijkt het. Of je zou per se vast willen houden aan een zak chips.

Navigator

Dezer dagen mijn vierde of vijfde (ben de tel kwijt) anti-coronaprik gehad. Boxtel als dichtstbij zijnde locatie van Best. Adres De Braken 1a. Bij de vorige gelegenheid - zelfde adres -  zette ik de navigator op 'kortste route', maar dat werd een omslachtige boel. Vandaar deze keer maar de snelste, over de A2, geprobeerd. Tja. Blijkbaar had de gemeente Boxtel intussen voor een aantal straten eenrichtingsverkeer ingevoerd. Wat moet je dan? Gewoon even rechtdoor rijden, dan zoekt de navigator het verder wel uit. 

Nu is de ene applicatie de andere niet, dus geef ik het volgende met enig voorbehoud. De mijne is dus een apart exemplaar, geleverd door en opgewaardeerd via de importeur van onze auto. In de krant las ik een verhaal van iemand die af en toe van Eindhoven naar Tilburg moet, maar een hekel heeft aan autowegen. Kan ik me voorstellen, gezien het gemiddelde verkeersgedrag aldaar en de files die daarvan het gevolg zijn. Of het OV voor deze persoon een goed alternatief zou zijn, blijft wegens het ontbreken van de nodige informatie een open vraag.

Maar Eindhoven-Tilburg dus volgens een binnenroute. Dat gaat in dit geval telkens weer mis en wel hierom: de navigator stuurt haar gebruiker telkens weer door de Eindhovense buitenwijk Meerhoven, die grenst aan Veldhoven en Airport. Ik kan me daar wel iets bij voorstellen. Zo kom je namelijk op de Oirschotsedijk en dan sturen ze je na Oirschot over Spoordonk en Moergestel inderdaad binnendoor naar Tilburg. Dit is de antieke verbinding tussen de twee Brabantse steden. 

Waar komt de gemelde 'ellende' vandaan. Laat ik eens raden: de automobilist stelt bij vertrek uit Eindhoven de navigator in op 'kortste route'. Mijn ervaring is dat je dat beter zo niet kunt doen. Nader gespecificeerd, als je deze instelling gebruikt, dan stuurt de navigator je bij voorbeeld bij nadering van een dorp niet over de rondweg - indien aanwezig - maar door dat dorp heen, omdat dat ietsje korter is. De oplossing voor de klager ligt dus in het later programmeren van de navigator. Dit veronderstelt bekendheid met de juiste richting, in dit geval Best'/Oirschot. Daarna kan er weinig meer mis gaan, al is het altijd raadzaam in de dorpen op de hoofdroute te blijven. 

Mijn navigator bevat ook de optie 'geoptimaliseerde route', maar daar heb ik nauwelijks ervaring mee en, zoals gezegd, de ene applicatie is de andere niet.