Godfried Bomans heeft na meer dan een halve eeuw eindelijk zijn biografie

 Hoeveel kwaliteitsboeken moet je schrijven om erkenning te krijgen? Die vraag kun je stellen als het gaat over Godfried Bomans (1913-1971). Afgezien van gebundelde Sprookjes, columns en beschouwingen in de Volkskrant en Elseviers Weekblad (tegenwoordig EW) zijn van hem eigenlijk slechts twee nog altijd zeer genietbare boeken algemeen bekend: Pieter Bas en Erik of het Klein insectenboek. Bas is de weerspiegeling van Bomans’ bijzondere belangstelling voor (de schrijvers van) de negentiende eeuw, Charles Dickens voorop en verder onder anderen Hildebrand en de geestige versjesmaker Piet Paaltjens (pseudoniem van François HaverSchmidt) .

De vraag over de erkenning is hier nog steeds niet beantwoord. Maar me dunkt: één meesterwerk is voldoende. En Bomans publiceerde meer aan kwaliteitswerk dan het misprijzen van jongere schrijvers tijdens zijn relatief korte leven (hij was 58 toen hij aan angina pectoris overleed) rechtvaardigt. Hij kreeg ook nooit een literaire prijs. Te midden van auteurs werd hij te boek gesteld als ‘grappenmaker’. Ik lees dit in de biografie, geschreven door de Neerlandicus en literatuurrecensent Gé Vaartjes, die onlangs 54 jaar na Bomans’ dood is verschenen.

Je moet wel ongeveer tegen de pensioengerechtigde leeftijd zijn, om Godfried Bomans nog te kennen van zijn vrijwel altijd komische optredens voor de televisie, die de mensen op het spoor zetten van zijn boeken, niet in de laatste plaats Erik, dat trouwens in het hier besproken boek gedetailleerd wordt geanalyseerd. Maar in de ogen van menigeen was Bomans dus vooral grappenmaker, op z’n zachtst gezegd niet vrij van enig alcoholisme. In zo’n toestand liet hij zich, ook op tv, hilarisch uit over de wereldberoemde zangeres Marlene Dietrich: ‘Had mijn vrouw maar één zo’n been’. `

Maar laat ik hier over Erik een persoonlijke noot toevoegen. Natuurlijk heb ik dat boekje (mogelijk vanwege zijn geringe dikte populair voor de leeslijst op school) gelezen. En onlangs opnieuw, voor zover de tijd me dat toeliet. Ik heb het cadeau gedaan aan een kleindochter, van wie de vader me zei dat ze concentratieproblemen heeft. Er staan in het boek woorden en uitdrukkingen die min of meer in onbruik zijn geraakt, dus ried ik het duo aan, er samen aan te beginnen. Tot mijn verrassing kreeg ik enkele dagen later een mail met de mededeling dat ze er geweldig door waren geboeid. Wie weet wat er nog uit dat meisje groeit. Zoals aangegeven, dit even terzijde.

Godfried Bomans kwam uit een streng rooms-katholiek gezin, had een autoritaire vader die Kamerlid en later lid van Gedeputeerde Staten was, en een wat afstandelijke moeder. Het heeft, heb ik begrepen, lang geduurd voordat hij dat allemaal heeft verwerkt. Zijn huwelijk (sinds 1944) met Gertruda Verscheure (Pietsie genoemd) verliep moeizaam, maar ze bleven bij elkaar. Dit ondanks de talloze relaties die Godfried met andere vrouwen had. Zijn seksuele geaardheid was overigens niet wat men, zeker vandaag de dag, als ‘normaal’ beschouwt. Een voorstel van Harry Mulisch tot het houden van een ‘naaiwedstrijd’ (neuken) leidde tot een tijdelijke breuk. Dochter Eva Bomans, die zoals dat officieel in de Burgerlijke Stand heet in 1960 ‘uit Gertruda’ werd geboren, was niet van hem, maar – in goed overleg – van de destijds beroemde beeldhouwer Mari Andriessen, zo bevestigt biograaf Vaartjes. Ging zij door afwezig te zijn bii de uitvaart op 24 december 1971, de door roddels gevoede aandacht uit de weg? Godfried en Eva waren in de praktijk trouwens ‘echt vader en dochter’, gingen liefdevol met elkaar om.

Bomans was een gecompliceerd mens. Lag regelmatig met zichzelf in de knoop. Hij kon zonder enige toelichting plotseling een gezelschap verlaten. Zijn verstrooidheid was legendarisch. Beter is wellicht te concluderen dat hij in de eerste plaats een denker was, die zich voortdurend bezig hield met de ontwikkelingen in de wereld. Met zijn originele gedachten daarover, neergelegd in zijn krantenverhalen, kwam hij regelmatig in conflict met wie je samengevat ‘conservatieven’ zou kunnen noemen. Dat geldt onder meer voor zijn verwerking van de ingrijpende veranderingen in de katholieke kerk in de jaren zestig. Het is de vraag of de gemiddelde Nederlander vandaag de dag al overweg kan met ironie. Toen zeker niet.

Vaartjes’ boek, meer dan 700 pagina’s, exclusief registers voetnoten etc. en verlucht met veel foto’s, is een meesterlijk werkstuk dat eindelijk recht doet aan een briljant denker en schrijver uit de vorige eeuw. Het draagt de titel Vleugelman. ontleend aan een aldus genaamd Sprookje van Bomans over een man die naar de hemel wil

Grotelijks belèèzerd

Supermarkten en levensmiddelenproducenten hebben geweigerd vorige week naar de Tweede Kamer te komen om te praten over de hoge prijzen. De dames en heren politici willen wel eens weten waarom de prijzen van voedsel en andere producten vaak hoger liggen dan in buurlanden. 'Wie wordt hier gierend rijk over de rug van de consument,' vraagt met name de oppositie zich af. Tja, wie vraagt zich niet af, of we belazerd worden?

Belazerd. Dat is een woord dat we in onze jeugd niet mochten gebruiken. Onbeschaafd. Pas in de jaren zestig of daaromtrent werd het een begrip in het old boys network: 'grotelijks belèèzerd'. Tegenwoordig mag qua woordgebruik alles.

Als men zich nog mocht afvragen, waar het gevoel van belazering vandaan komt, al vóór de corona-pandemie smokkelden supermarkten met de inhoud van de door hen aangeboden producten. Bij voorbeeld acht voorgebakken pannenkoeken voor dezelfde prijs als voorheen tien stuks. Intussen is dit soort dingen, let maar op, een gewoonte geworden. Los van de prijsverhogingen in het algemeen. De stiekemerds die te laf zijn zich daarvoor te verantwoorden.

Kardinale vraag: wat doet de minister Beljaarts van Economische Zaken met de Prijzenwet die volgens Overheid.nl op 28 mei 2022 (op grond van vooraf opgestelde regels) is gaan gelden en nog steeds behoort te werken. Die wet stelt hem bij toenemende inflatie in staat, in samenspraak met de ministerraad, dat wel, tot allerlei maatregelen.

Interessant: in de jaren zestig van de vorige eeuw was men, begrijp ik, iets doortastender. Niet alleen de lonen beginnen in die periode te stijgen. Ook de prijzen starten een opmars en samen zorgen ze voor een opwindende spiraalbeweging. De inflatie kruipt naar 5%. En in '69 gaan de prijzen met ruim 7% omhoog.
De politiek werd nerveus. Prijsbeheersing stond toen hoog op de politieke agenda, De website wendingen.info citeert het volgende uit het Limburgs Dagblad van 9 april 1969: “De regering heeft een algemene prijsstop afgekondigd. De prijzen van alle roerende goederen en diensten zijn bevroren op het peil van 14 maart. De regering zegt deze maatregel te hebben moeten nemen om te voorkomen dat een verstoring van het algemeen sociaaleconomisch evenwicht zou ontstaan. Om de conjunctuur wat af te koelen en de inflatiespiraal te onderbreken heeft de regering voorts besloten tot onmiddellijke schorsing van de investeringsaftrek.”

Beljaarts en kabinet aan de bak aub.

Het lijkt wel het vuurwerk

Het Eindhovens Dagblad heeft vandaag een verhaal, deels rechtbankverslag, over een oorlogje tussen het centrale, overdekte winkelcenetrum Piazza en de gemeente. En? Het gaat over het intensieve skaten op de blijkbaar daarvoor aantrekkelijke vloer, waar dagelijks duizenden mensen binnen en buiten de winkeltijden passeren, met alle risico's voor hen van dien.

Wie dat verhaal leest, denkt als automatisch aan de overlast en de gevaren van vuurwerk, niet beperkt tot de decembermaand. Traditie! De Stichting Skateboarding Eindhoven zegt niet voor niks tegen de krant 'Het gaat al twintig jaar zo'.

Volgens het ED heeft de voorganger van burgemeester Dijsselbloem al in 2021 geprobeerd aan te sturen op een skateverbod in de Piazza, maar is dat toen door de gemeenteraad tegen gehouden. Vandaar dus (weer) de gedachte aan een landelijk vuurwerkverbod: de politiek durft niet. Niet electoraal hè?

Intussen veroorzaken de skaters ook schade aan vloer, straatmeubilair en winkelruiten. Ten bedrage van wellicht twee ton, waarvoor de gemeente Eindhoven aansprakelijk is gesteld. Intussen blijkt de stad bereid te praten over een nieuwe vloer, die minder aantrekkelijk is voor skaters.

Alweer staan rechters voor de opgave, de politiek (al dan niet) te corrigeren.

Angsthazerij rond asielcentrum

De gemeente Best (lees het college van Burgemeester en Wethouders, dat hier een exclusieve bevoegdheid heeft) speelt geen open kaart over de gevonden locatie voor de opvang van 192 asielzoekers. Ze (de gemeente) wacht eerst eens af wat Het COA ervan vindt. Intussen is het natuurlijk voor de inwoners een kwestie van gissen. Inspraak voor de burgers over die plek, lezen we op de gemeentelijke website, zit er niet in. Ik vind de opstelling van B en W nogal angsthazerig en zal in het vervolg van dit stukje uitleggen waarom.

De voorgeschiedenis – die voornamelijk een landelijke strekking heeft – is algemeen bekend. Ter Apel hè, waar de opvang al jaren eem regelrechte ramp is. En de zogenaamde Spreidingswet die in de vorige zittingsperiode door het parlement is goedgekeurd. In principe elke gemeente zal 'het leed' mee moeten opvangen. En die in Best zou minstens vijf jaar moeten gelden. Minstens. Voor sommigen zal dat als uitzichtloos worden geïnterpreteerd. De PVV-minister van migratie, Marjolein Faber, zou het liefst van die wet af willen (belofte, ook aangaande het migratieprobleem, zogenaamd kroonjuweel van haar partij, maakt schuld). Maar wet is tot dusver gewoon wet gebleven.

Er is dus een locatie in Best gevonden, maar het Eindhovens Dagblad kopte gisteren sardonisch dat die door de gemeente 'geheim' wordt gehouden. Intussen zou er volgens de krant op de social media al menig kritisch commentaar de ronde doen. Ik zit zelf nog steeds op X (een verhaal apart, zeg ik er maar bij), maar heb daar geen spoor van gezien. Wellicht zijn er nog vuigere scheldkanonnen, maar eerlijk gezegd word ik niet direct koud van 'het probleem'. We zitten er immers mee, zoals met zoveel problemen, al dan niet van mondiale strekking.

Landelijk bekeken, is het gebrek aan ruimte mogelijk het cruciale probleem. Er hoeft maar nauwelijks een idee of wens te worden geopperd ten aanzien van het gebruik van die krappe ruimte (denk alleen maar eens aan de claims van Defensie) of je hoort not in my backyard. Waarom zou Best daar een uitzondering op maken. Eerlijk gezegd vind ik daarom de 'voorwaarden' die de gemeenteraad heeft gesteld aan de Bestse opvanglocatie hoogstens een doekje voor het bloeden. Die voorwaarden komen neer op: liefst een centrale locatie, niet te dicht bij de woonwijken, maar ook niet te ver van de voorzieningen. Woningbouwplekken en bedrijventerreinen moeten ook worden ontzien. Dit roept, mede gezien het ruimtegebrek, de vraag op: waar in godsnaam dan wel? En vervolgens, waarom zou je als gemeentebestuur de bevolking in het ongewisse laten over die gordiaanse knoop?

Wat is dit allemaal anders dan angsthazerij? Heeft het er iets mee te maken dat de PVV bij de laatste kamerverkiezing in Best als grootste uit de bus kwam?Wellicht is het een mogelijkheid om achteraf te kunnen zeggen: wij hebben ons best gedaan maar het COA wil niet. Een instantie die tot dusver toch al zowat overal de schuld van krijgt.

Eindhoven moet doorknokken voor spoortunnel

Eindhoven moet doorknokken voor de bouw van een spoortunnel. Dat is de eerste gedachte die bij me opkomt na het lezen van een verslag in het Eindhovens Dagblad, waaruit blijkt dat de gemeenteraad zich verzet tegen een zogenaamde fly over in het stadsdeel Tongelre ten behoeve van een ongelijkvloerse kruising ten oosten van het centraal station.

De fly over kost ongeveer 300 miljoen euro en een tunneloplossing meer dan het dubbele. Mijn primaire gedachte heeft natuurlijk te maken met het succes dat Best (aanvankelijk door een actiegroep D'rop of D'ronder) in het begin van de jaren negentig boekte met verzet tegen een 'hoge oplossing' met als alternatief een bijna een kilometer lange spoortunnel, die 800 miljoen guldens (dat wel) kostte. Precies volgens de planning (ook dat). Er kwam ook een gedeeltelijk ondergronds station.

De actie bestond onder meer uit het plaatsen van een stel containers bij de spoorwegovergang in de Hoofdstraat/Oirschotseweg, om de mensen een idee te geven wat hen anders te wachten stond.

Eindhoven is bang dat de regering, die ook ernstige financiële tekorten bij de Nederlandse gemeenten dreigt te veroorzaken, het zal laten afweten. Vergelijkbaar probleem waarover je de laatste tijd niets meer hoort: de verdubbeling van de A58 bij Oirschot. Ook daar dreigt 'hoogbouw' die een ernstige aantasting van het leefklimaat in het monumentale dorp zou veroorzaken. Laten Best en Oirschot maar gauw fuseren, wie weet staat het geheel sterker.

Eindhoven daarentegen heeft genoeg potentieel om zich door Den Haag geen oor aan te laten naaien.

Niet zo koud

Is het koud? Best wel. Vooral als het waait. Dan speelt de gevoelstemperatuur een rol. Maar de vorst stelt de laatste winters nauwelijks nog iets voor. Vroeger, ja vroeger, waren in januari/februari temperaturen van meer dan 10 graden onder nul, ook overdag, heel normaal. Ik herinner me een gezegde 'als de dagen lengen, gaat de winter strengen'. Maar de berichten over klimaatverandering, waarin sprake is van nu al een gemiddelde temperatuurstijging op aarde van 1,5 graad (de limiet van het verdrag van Parijs) laten zich voelen.

O land van mest en mist, van vuilen, kouden regen dichtte ene P.A. de Génestet al in de negentiende eeuw, waardoor je haast zou gaan denken dat er geen nieuws onder de niet schijnende zon is. (Over de hedendaagse mest zullen we het maar even niet hebben.) De ijsclub van Winterswijk is inmiddels wereldberoemd in eigen land door het met veel kunst- en vliegwerk bereiken van de mogelijkheid tot schaatsen op natuurijs, al is het maar voor 'n paar uur. Liefhebbers komen zelfs vanuit Friesland om daarvan te profiteren. Ach, Friesland. Journalist Tony van der Meulen (78) haalde onlangs in een column dierbare herinneringen op aan het schaatsen in zijn geboortedorp Joure. Als het over de hedendaagse winters gaat, is het een en al nostalgie. Dus vaarwel Elfstedentocht. Weerman Piet Paulusma mag dan vlak voor zijn te vroege dood hebben voorspeld dat die tocht weer eens zou komen ('Denk dan aan mij') het ziet er niet naar uit, zelfs niet als volgens de verwachtingen de mist optrekt en het blauw gaat domineren.

Niet koud genoeg.

Geheimzinnigheid rond 'de burgemeester'

 De burgemeester van Bergeijk stapt op. Waarom? Dat blijft min of meer in het vage. Officieel heet het dat het haar – mevrouw Arinda Callewaert – ontbreekt aan voldoende steun van de gemeenteraad. ? Het Eindhovens Dagblad heeft er geen vinger achter kunnen krijgen, want 'iedereen houdt de kaken op elkaar', schrijft het. Behalve dan de twee wethouders, alweer min of meer; zij zeggen het vertrek van de burgemeester te betreuren en daar blijft het bij.

Ik vind dit soort geheimzinnigheid rond het burgemeesterschap onaanvaardbaar. Het tekent toch de, laat ik zeggen negentiende-eeuwse cultuur rond dit ambt, die immers nog steeds een zo goed als besloten karakter heeft. Een burgemeester wordt vanuit 'Den Haag' benoemd op voordracht van de gemeenteraad, die bij de sollicitatieprocedure daartoe een commissie aanwijst. Geen enkele vorm van openbaarheid. Wie kan er nu nog beweren dat deze gang van zaken bij de tijd is?

Er is alweer geruime tijd geleden in Nederland geëxperimenteerd met burgemeestersverkiezingen. Onder meer in Best. Dat is achteraf geen succes gebleken, in die zin dat 'de inwoners' de voorkeur gaven aan een 'aardige mevrouw', van wie ik alleen heb onthouden dat ze op gemeentelijk niveau het gejij en gejou invoerde, iets wat de waarnemer die haar opvolgde – iemand die uit een geacht bestuurlijk nest kwam – onmiddellijk terugdraaide.

Er moet iets gebeuren rond het burgemeesterschap. Wat? Dat mogen deskundigen en politici (meestal niet dezelfden) uitzoeken.

Groene baretten

De Brabantse dagbladen melden vandaag (de combinatie heeft ook z’n voordelen, moet ik toegeven) dat er dit jaar met 14 te weinig aanmeldingen zijn voor het Korps Commandotroepen (KCT), terwijl er jaarlijks 40 nodig zouden zijn. Merkwaardig, in aanmerking genomen dat het de laatste weken in de media veelvuldig gaat over ‘voorbereidingen’ op de niet ondenkbare mogelijkheid van een oorlog in West-Europa.

Commandotroepen, wat is dat? Een speciale eenheid van de landmacht, in principe ontstaan tijdens de Tweede Wereldoorlog, maar effectief in 1949, dus 75 jaar geleden. Sinds jaar en dag gevestigd in de Engelbrecht van Nassaukazerne te Roosendaal. Taak: het uitvoeren van speciale operaties ‘die een grote mate van zelfstandigheid, voortzettingsvermogen en expertise vergen’, lees ik op Wikipedia. Elitetroepen dus. Als je hiervoor koos (en werd goedgekeurd!) was je iemand bij de vervulling van de toenmalige dienstplicht. Gevolg algemene bewondering.

Het kan niet anders of er komen bij mij herinneringen naar boven. Aan leden van het roemruchte korps, die – de kenmerkende groene baret op – het reusachtige kampvuur verzorgden op Sint-Jorisdag (23 april) van wat tegenwoordig Scouting heet in het bisdom Breda. Jonge mannen waar je diepe bewondering en respect voor had.

Er gaan stemmen op tot het reactiveren van de dienstplicht, die nog wel bestaat maar de jongens en meiden (tegenwoordig) zijn momenteel gevrijwaard van opkomst. Als dat gebeurt, waar zou je dan liever willen ‘dienen’, mits je interessant en gezond genoeg wordt bevonden om naar Roosendaal te gaan? Weer es wat anders dan zuipen en vapen. 

De kunst van 't niet geleefd worden

Hebben eendrachtig besloten, de kerstboom voortaan te laten voor wat-ie is. Alleen het stalletje komt uit het hok, want dat is door Ons Pap (van Levensmaatje) gemaakt en het opstellen ervan geschiedt vooral tot zijn nagedachtenis.

Wat zit er achter? Voor mezelf sprekend: mijn leven lang heb ik geprobeerd de kunst te beoefenen van 'niet geleefd te worden'. Me niet door iets of iemand te laten opjutten. Dat valt tegenwoordig niet mee, als je in aanmerking neemt wat er in de media, in het bijzonder op de tv allemaal glitterend voorbij komt. Vooral in de laatste maanden van het jaar. In het algemeen beweer ik als nieuwsfreak dat seizoensonderwerpen doorgaans geen nieuws bevatten. Commercialiteit of daarvan op z'n minst afgeleid.

Zal ik het nog verder toelichten? Lijkt me niet nodig. Wat me wel nog relevant lijkt? 'Gezelligheid' is niet afhankelijk van een versierinkje meer of minder. En ik gun iedereen z'n plezier. Wat dat betreft doe ik van harte mee in het koor dat het lied van de verdraagzaamheid zingt. 

Blijf van hun avvekaatje af

Ouderen zouden de alcohol moeten afzweren, zo luidt de nieuwste trend. De eerste gedachte die me bij het lezen van deze berichten opkwam was: blijf van hun avvekaatje af. Laten we het er eens rustig over hebben.

Wel eens zo'n bezoekje of feestje meegmaakt, waarop oma dat gele spul naar binnen werkte. Genietend tijdens de conversatie? Láát ze toch. Er wordt al zoveel als 'ongezond' aangemerkt, dat het leven of wat daarvan nog rest veraangenaamt. Die cultus herinnert me aan een toneelstuk van mijn vader, waarin een oude man zwijgend aardappelen zat te schillen, totdat hij het laatste exemplaar in de emmer gooide met de woorden 'Dan maar kapot!'

Nu ik het toch over m'n vader heb, die haalde de 89. Een van de laatste keren dat ik hem bezocht, daalde hij de trap af grijnzend, met een fles oude jenever als een baby in z'n armen. Hij nipte er meer van dan goed voor hem was, maar bleef helder van geest tot op z'n sterfbed. Zei daar tegen 'n schoonzoon: 'Als het waar is wat ze ons over de hemel hebben verteld, dan hebben ze daar telefoon. Bel ik je niet op, behoud dan je reserves'.

Ja 'als het waar is', hebben ze daar advocaat.

Nog net niet op ramkoers

Om nou te zeggen dat de Nederlandse gemeenten op ramkoers liggen met het kabinet Schoof, lees de regering, is wat overdreven, om niet te zeggen dat men 'zo niet elkaar omgaat'. Wat dat betreft is er enig verschil met het soort bejegeningen dat tot veler ergernis tegenwoordig usance lijkt te worden in de Tweede Kamer en bij de activiteiten van sommige politici op de social media. Maar spannend is het wel, gelet op het feit dat men voorlopig is gestopt met de gesprekken over het zogenaamde Integraal Zorg Akkoord (IZA), een besluit van de algemene ver4gadering van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG). Wat er verder gebeurt, wordt wellicht duidelijk tijdens een TK-commissievergadering op 4 december met de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, Fleur Agema en/of de Staatssecretaris van Langdurige rn Maatschappelijke Zorg, Vicky Maeijer (beiden PVV).

Ik citeer, enigszins vrij, een brief van de VNG aan de desbetreffende kamerwoordvoerders: Gemeenten staan inhoudelijk nog altijd achter het IZA, maar de noodzakelijke instapvoorwaarden zijn door het rijk onvoldoende ingevuld. Het blijkt dan onder meer te gaan om de algehele financiële situatie van de gemeenten en om 'voldoende middelen voor preventie en gezondheidsbeleid'. De gemeenten constateren dat de situatie zelfs verslechterd is door aangekondigde bezuinigingen.

De zorg is niet het enige onderwerp, waarover de gemeenten met het kabinet in de clinch liggen. Zo verzetten de burgemeesters van 46 grensgemeenten zich tegen het plan van minister Marjolein Faber van Asiel en Migratie (wederom PVV) om met ingang van 9 december over te gaan tot controle aan de Duitse en Belgische grens. Ze vrezen grote vertragingen bij het woon-, werk- en schoolverkeer.

Waarschijnlijk wordt de soep niet zo heet gegeten als ze wordt opgediend, want de Koninklijke Marechaussee heeft niet genoeg mankracht om dat allemaal uit te voeren, bij een aantal van maar liefst 800 grensovergangen. Onlangs reed ik met mijn zoon naar Frankrijk, waar de grenscontroles al zijn ingevoerd. Geen centje pijn bij het passeren van de grens met Luxemburg. De 'douanegebouwen' daar zijn, voor zover ik het kon zien, trouwens gesloopt.

Nieuws maken

Onderzoek, al dan niet tegen betaling (geweldig verdienmodel) is een geijkt middel om nieuws te maken. Zo las ik ergens dat mensen op het platteland gelukkiger zijn dan in de stad. Onderzoek in NL Op naar Ugchelen, om met Maarten van Rossem te spreken, die soortgelijke sferen heeft waargenomen in de zogenaamde overflystates van de VS. In Ugchelen geen bommen aan de deur, moet je maar denken al is dat een kwestie van nog even afwachten.

Het plaatsen van vuuwerkbommen is namelijk bezig ook een gewoonte te worden in de zogenaamde bovenwereld, die daardoor onderdeel lijkt te worden van de onderwereld. Het onderscheid vervalt, maar dat wisten we al via het verschijnsel ondermijning. En van de bedreiging van (ook plattelands-) burgemeesters, waarover dikke krantenkoppen zijn gemaakt. Overigens, dat van die bommen in de bovenwereld hebben de media dan weer (gratis!) van de politie, die maar al te graag wil laten weten hoe druk ze het heeft.

Toch nog maar even over dat platteland. Ugchelen niet te na gesproken – ik ben zoals gezegd in afwachting - maar bestáát d'n buiten nog? Dit even in afwachting van de zekerheid dat de bewoners daar zwelgen in het geluk. Klopt het geluksprofiel, haast je dan richting U., want de huizenprijzen zullen er rap gaan stijgen. Weer een bericht. Allemaal best, als je het maar geen onderzoeksjournalistiek noemt.

Minder onzin dan het lijkt

 Als je deze openingskop in het Eindhovens Dagblad leest, denk je regelrechte onzin: 'Sluit Eindhoven Airport en bouw daar woningen'. Hoe noemen ze dat tegenwoordig, mediaframing? Maar neem je de nuancering, ook die op een binnenpagina, door dan valt het mee. De krant onderzocht de opvattingen hierover bij een aantal ondernemers. Er zijn er bij die wel degelijk iets voor het idee voelen; anderen willen er in dit onvoldragen stadium (niet aan de orde, geen politieke beslissing) niet eens over praten.

Het kan niet anders – hoewel, het ED doet dat niet – of je moet pakweg een halve eeuw terugdenken, toen dezelfde krant, met name de toenmalige hoofdredacteur Ton Brouwers, gesteund door wetenschapsjournalist Caspar Schuuring, zich vergeefs verzette tegen het toekennen van een burgerluchtvaart-functie aan de militaire basis Welschap. Brouwers' zoon Bart bevestigde mij ooit nog te beschikken over 'een zolder vol boze commentaren'. Verzet met krant en tand. De economie won met Frits Philips in de voorste gelederen. Nu spreekt iemand over het 'herstellen van een fout'.

Aanleiding tot het opnieuw aanwakkeren van de discussie is het feit dat vliegbasis/Airport over drie jaar voor vijf maanden op slot gaat wegens onderhoudswerkzaamheden. Het hoofdbezwaar tegen het vliegveld blijft, afgezien van de ernstige luchtvervuiling, dat het te dicht bij de stedelijke bebouwing van Eindhoven en Veldhoven ligt. Terwijl het een perfecte plaats zou kunnen zijn om er de woningnood te bestrijden met de bouw van wat je gerust 'een kleine stad' zou kunnen noemen.

Als alternatief voor de hoofdzakelijk toeristische vluchten (wel vorig jaar 7 miljoen) van en naar Eindhoven wijst men naar onder meer Maastricht/Aachen Airport, dat momenteel noodlijdend is en op 60 km afstand ligt. Wat wellicht als een bagatel wordt beschouwd is het uitgummen van de militaire vliegbasis in een tijd waarin defensie juist op zoek is naar uitbreidingen in ons krappe land.

Geen onzin dus, dit idee, maar wel krikkel, zodat er nog heel wat water door de Dommel en de Demer zal stromen voordat iemand van de beslissende macht er zijn vingers aan zal willen branden.

Privay als overheidssmoes

Gek wordt-ie ervan, de internetgebruiker. Van het oerwoud aan toepassingen van privacyregels op vooral commerciële websites. In het bijzonder de cookies. Let je even niet op dan hebben ze je bij de kladden, zoals ik dezer dagen ongewenst 'lid' werd verklaard van een van de ontelbare cloudservices (online opslag van bestanden). Geef je vervolgens aan dat je dat niet wilt, dan blijven ze je bestoken met mails, waartegen alleen de spambak enigszins helpt. Intussen gaat ook het misbruik door de overheid van de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG), een Europees initiatief, onverminderd door.

Jaren geleden schreef ik er al over, in verband met de Q-koorts onder geiten, die ook mensen kan besmetten. Het Eindhovens Dagblad (ED) probeerde toen achter de situatie in Zuidoost Brabant te komen, maar stuitte op een pricacy-tegenargument van de rijksoverheid. Intussen was al bekend dat er in de gemeente Oirschot een besmette geitenfokkerij was, maar het adres moest toen geheim blijven. 'Pricacy!' Loop er maar lekker je Brabantse wandelroute, waaraan de fokkerij is gelegen.

Al in 2018 schreven de hoofdredacties van de Vlaamse media, gesteund door de journalistenbond aldaar er een open brief over: 'Nieuwe privacywet legt loodzware hypotheek op vrije journalistiek'. Geen gehoor; ook in Nederland blijft het tot nu toe oorverdovend stil.

Een recent geval doet zich opnieuw voor in Zuidoost Brabant, waar de krant de kennelijk onherstelbare schade aan diverse woningen als gevolg van wateroverlast onderzocht. Er heerst vergaande onzekerheid over de vraag, in hoeverre het opnieuw laten meanderen van rivieren als de Beerze (een recente activiteit van het Waterschap De Dommel) hier een rol speelt. Maar gevraagd om commentaar, baseert ook deze instantie haar weigering op de privacysmoes.

Het blijft wachten op een uitzonderingsartikel in de wetgeving aangaande de journalistiek. En de toepassing van cookies moet aan beperkingen worden gebonden. Het verplicht stellen van een knop 'alleen strikt noodzakelijke cookies' is dan wel het minste.

Vermijdbaar lawaai

Een van de moeilijk te verwerken verschijnselen in dit stukje aarde met 18 miljoen mensen is het lawaai. Momenteel is de windrichting zodanig dat ik de A58 op ons balkon duidelijk kan horen. Qua vliegtuiggerucht valt het de laatste dagen gelukkig mee. En de grasmaaiers (nagenoeg wekelijks) zijn ook even niet present. Overigens hebben we na voortijdige bladval van de geplaagde bomen ook al bladblazers aan het werk gezien en vooral gehoord.

Enfin, vul zelf verder maar je irritaties in. Bij ons zijn buitenschilders aam het werk. Vandaag even niet omdat er een grijze dag met soms wat regen is aangekondigd. Ik heb er eerlijk gezegd naar uitgekeken tijdens de dagen met tegen de 30 graden. Al is dat laatste nog heilig, als je in de krant een verhaal leest over de hitte op Sicilië waar in twee jaar geen druppel is gevallen. De kippen tuimelen er van hun stokjes voor zover ze van dat zitcomfort zijn voorzien.

Die schilders opereren overeenkomstig een wettelijke verplichting tegenwoordig met een hoogwerker. In ons geval een exemplaar met dieselmotor. Lawaai. Maar onze verver (een immigrant van kleur!) is bijzonder vriendelijk en beleefd; hij voldeed prompt aan ons verzoek, de motor van die hoogwerker zo min mogelijk stationair te laten draaien. Dat scheelt 'n slok op 'n borrelZijn er ook elektrisch aangedreven hoogwerkers? Jazeker, antwoordt een Eindhovens verhuurbedrijf op de desbetreffende vraag. Ik had het ook eenvoudiger met een zoekterm op internet kunnen nagaan, blijkt achteraf. Vermindering van lawaai en van de uitstoot van broeikasgassen is dus een kwestie van tijd, al lijkt die (klimaatrampen) steeds krapper te worden.

Het massatoerisme is overal

Het massatoerisme is overal. Dat constateer ik aan de hand van berichten van de Vlaamse radio over duizenden Belgen die momenteel urenlang vaststaan op onder meer de weg van Antwerpen naar Knokke. Er zijn daar ongelukken gebeurd dus wie per auto verkoeling wil zoeken aan de kust wordt aangeraden voldoende water mee te nemen of, nog beter, helemaal niet te gaan. Schrale troost: er worden flesjes water uitgedeeld. Aan zee is het trouwens door de aflandige wind niet minder warm dan in het binnenland.

Iedereen kent langzamerhand de verhalen over inwoners van Barcelona die de toeristen toeroepen 'ga naar huis'. En die over Venetië, waar je op drukke dagen moet betalen om er de stad in te mogen. Ilja Leonard Pfeiffer heeft aan het massatoerisme daar, als ik me goed herinner in zijn Grand Hotel Europa, schitterende satirische passages gewijd.

Ten onzent is het ook raak. De waddeneilanden. Texel wordt sinds jaar en dag overstroomd door Hollanders en Ameland noteert 650.000 verblijfstoeristen per jaar. In Giethoorn is het filevaren met de bootjes. Ja, de rusticiteit zoals daar gezien in het zwart-witte filmsucces van de vorige eeuw, Fanfare, is inderdaad pure nostalgie.

Ik ben, met mijn voorkeur voor non fictie geen geheide romanlezer. Vandaar dat ik nu pas verwijs naar een al 25 jaar oud boek van de in Rome woonachtige Rosita Steenbeek. Daarin komen passages voor over een gebied in Toscane waar het wemelt van de overblijfselen van de Etruskische beschaving die aan die van de Romeinen vooraf ging. Necropolissen (dodensteden) en graftombes, omringd door een fabelachtige, ongerepte natuur. Daar wil 'de economie' op los, met voorspelbare gevolgen voor het groen en de rust in die gebieden plus de aanpalende monumentale stadjes. Een kwarteeuw geleden dus al. In hoeverre deze voorspelling is uitgekomen zou ik moeten nagaan.

De lezer kent natuurlijk het lied Het Dorp, gezongen door Wim Sonneveld op tekst van Friso Wiegersma. 'Een kar die ratelt op de keien' en vooral 'Langs het tuinpad van mijn vader zag ik de hoge bomen staan.' Dat was realiteit in het Deurne van het midden van de vorige eeuw, waar Huize (inmiddels museum) De Wieger staat en waar het tuinpad zich bevindt. In de krant heb ik gelezen dat er initiatieven bestaan om de boel daar op te leuken. Mag ik m'n hart vasthouden?

Mag ouwe mens nog mening hebben?

In de loop van pakweg 25 jaar heb ik desgevraagd heel wat scripties van afstuderenden nagekeken op taalgebruik. Met succes, zeggen de betrokkenen. En in zoverre tot mijn genoegen dat ik heel wat heb opgestoken over onderwerpen, waar ik tot dan niets of weinig van wist. Intussen gaat het natuurlijk om de mening van een stokoude man. Mag dat nog wel?

In een recent geval heeft iemand vrienden en collega's als terloops laten weten dat zijn scriptie was gescreend door zijn opa. Dat leidde tot onbedaarlijk gelach. Nadere motivatie ontbreekt. En toen desgevraagd de leeftijd werd vermeld, volgde zo mogelijk nog harder gelach.

Toevallig beluisterde ik afgelopen week een interessante podcast over de Amerikaanse verkiezingen van de tachtigjarige historicus en gepensioneerd hoogleraar Maarten van Rossem, waarin hij zei: 'Ik lees regelmatig dat ik al decennia achterloop. Heeft u kritiek? Dat staat u volkomen vrij. Ik ben oud, mijn hersens zijn verdord. Maar ik beschouw dit wel als een vorm van schelden, zoals je die ook op social media als Twitter aantreft. Ik zou volgens die tirades zijn blijven hangen in mijn colleges van dertig jaar geleden.'

'Maar', voegde Maarten er aan toe , 'dit verkapte schelden is inhoudsloos zolang er niet een nieuwe visie aan ten grondslag ligt. Ik mag dan een suffe bejaarde cynicus zijn, maar ik krijg nooit een behoorlijk antwoord en samenhangende argumenten voor de betere opvattingen die de respondenten zouden hebben. Leg uw visie nu eens op een overtuigende manier uit. Ik hoor het graag.'

Die zit. En wie lacht daar nog?

Toch lekker triatlonnen

Niet moeilijk om te voorspellen: die triatlon in de Seine wordt niks. schreef ik gisteren. Het was immers onvoorstelbaar dat de Parijse stront binnen 24 uur zou zijn verdwenen. Maar ze wagen het er toch op. De prestigedrang van Paris 2024 valt niet te onderschatten.

De regen stond vrijdagavond een perfecte openingsceremonie wonderwel niet in de weg. Dat zilveren paard, 'galopperend' over de Seine, was echt een topper, al heb ik begrepen dat nogal wat mensen daarvoor te vroeg hadden afgehaakt. Niet eens alleen omdat ze doorweekt waren, maar ook tv-kijkers.

Perfect, maar de ceremonie ontmoette ook kritiek, vooral van gelovige christenen die de parodie op het Heilig Avondmaal niet konden waarderen, sterker, daar heel boos over zijn.

Wat mij vooral ergerde was het miserabele commentaar op de versie van de NOS. Nogal wat miskleunen bij dat over de historische en culturele elementen van de show die uiteraard de grandeur van Frankrijk wilden benadrukken. Is sportjournalistiek geen journalistiek, zoals een vakman onlangs in een column schreef? In elk geval hadden ze van men name de historische aspecten totaal geen kaas gegeten. De onthoofde koningin Marie Antoinette liet men op het verkeerde moment opdraven – het levende decor van de Conciergerie langs de Seine, waar M.A. gevangen had gezeten, zei de commentatoren blijkbaar niets. (De tickets voor een bezoek aan dit museum waren intussen zo goed als zeker uitverkocht.) Nou ja, een brevet van onvermogen. En hoe staat het met de goudkoorts waarover sommige media vorige week schreven? Het ziet er naar uit dat Nederland, net als na het EK, onderhand een toontje lager moet zingen. Geef dat nou es toe.

Terug naar de Seine. Wanneer komt La Douce France, in het bijzonder Parijs er achter dat er structureel heel wat moet gebeuren, willen haar rivieren weer enigszins in hun natuurlijke staat verkeren, in elk geval niet specifiek voor de Spelen?

Tegendraads van nature

Een aarts non-conformist. Maak daar maar eens fatsoenlijk Nederlands van. Tegendraads van nature? Dat kenmerkte in elk geval Jos Kessels, afgelopen donderdag òp 71-jarige leeftijd overleden. Colomnist van het Eindhovens Dagblad. Op woensdag 29 mei ontbrak hij voor het eerst in de krant en stond onder het stuk van een vervanger: 'Jos Kessels is afwezig'. Verontrustend want dat was hij nooit op drie vaste dagen in de week. Van vakantie had hij zijn bekomst. Hoe weten we dat? Doordat Jos altijd heel openhartig was over zichzelf en alles wat hem bezig hield. Ook over zijn lichamelijke achteruitgang, zijn verstoktheid aan het roken, zijn liefde voor zwaar Belgisch bier. Dingen die de dokters hem natuurlijk verboden hadden.

Jos kwam uit het Limburgse Nederweert en verwees regelmatig naar zijn jeugd, die zich kenmerkte door zijn roodharigheid. Op het plaatselijke voetbalveld wist hij de daaruit voortvloeiende pesterijtjes ruimschoots te compenseren. Zijn tegendraadsheid leek hij te hebben geërfd van zijn moeder die hij altijd liefdevol beschreef, zoals bij haar uitspraak op het eind van haar leven: 'Aan mijn lijf geen polonaise'. Zelf werd hij in die fase door iemand benaderd met de woorden 'Ik houd van je'. Typisch Jos: 'Iedereen mag van mj houden, als ze mij maar met rust laten'.

Niet iedereen keek uit naar Josdag, zoals hier in huis. Want non-conformisme gaat immers in tegen wat de massa mooi en leuk vind. En Jos zette zich daar juist tegen af. De krant stond hem dat toe. Zelfs als hij zich keerde tegen het feit dat driekwart van de inhoud van de Brabantse dagbladen tegenwoordig in Rotterdam wordt gemaakt.

Het ziet er niet naar uit dat het gebruik, een selectie uit zijn aanvankelijk dagelijkse columns te bundelen, praktijk wordt. Ik denk dat Jos daar niet voor zou hebben gevoeld, zoals-ie ook met ironische argwaan heeft gekeken naar de digitalisering. Totdat hij er, meer aan huis gebonden en geholpen door zijn geliefde dochter, niet meer om de laptop en het internet heen kon..

Vervelend als je op straat naar plee moet

De Nationale Vereniging De Zonnebloem bestaat 75 jaar en organiseert ter gelegenheid daarvan onder meer een reizende tentoonstelling die aandacht vraagt voor de problemen waarmee mensen met een beperking met name in het openbaar te kampen hebben. Boven het persbericht hierover staat de kopsuggestie: 'Zonnebloem roept kabinet op om ontoegankelijkheid serieus te nemen'. De vraag die zich opdringt is, wat is een menselijke beperking? De expositie geeft ook daar natuurlijk een antwoord op.

Ik stel deze vraag aan de orde, om – facetje – het in Nederland bijzonder vervelend is als je ineens op straat naar de plee moet. Ik begrijp dat dit vooral vrouwen op leeftijd nogal eens overkomt. Hoewel, onlangs zag ik een meid op een gazon – min of meer achter een boom, dat wel – uit de broek gaan. Grensoverschrijdend gedrag maar dan anders. Een mij bekende vrouw kwam ongeveer tezelfdertijd zich ziek voelend thuis nadat haar hoge nood in diverse winkels werd beantwoord met 'dat kan hier helaas niet'. 

Wat wel kan is natuurlijk iets consumeren in een horecagelegenheid. Of voor 60 eurocent (wie heeft nog dubbeltjes in z'n portemonnee?) zo'n gelegenheid bezoeken. Dat schijnt sporadisch mogelijk te zijn.

Het ontbreekt 'gewoon' in dit land aan openbare toiletten. Aan onze winkelcentra wordt van alles gedaan met het accent op reuring. Ik pleit voor een prijs voor de gemeente die hier effectief wat aan doet.