Is er wel nieuws onder de zon?

Hoe vaak komt het niet voor dat, als je kennis neemt van gebeurtenissen uit het verleden, je denkt: hé, dat maken we nu ook mee? Populair is op dit moment, bij het toenemende rechts extremisme in de wereld, te verwijzen naar de jaren dertig van de vorige eeuw. Wat dat waard is, maakt iedereen maar voor zichzelf uit.

Is de periode van dictatoriale fascisten als Hitler, Mussolini en Franco nog tamelijk dichtbij – er leven nog heel wat mensen die het hebben meegemaakt – ook in een veel verder verleden kun je via de geschiedschrijving verschijnselen tegenkomen, waarvan je kunt denken: dat zou op de dag van vandaag kunnen slaan.

Zoiets overkwam mij bij het herlezen van het boek van Hella S. Haasse uit 1989 Schaduwbeeld of Het geheim van Appeltern. Voor alle duidelijkheid, Haasse schreef zogenaamde literaire non fictie. ‘Schaduwbeeld’ is dan ook geen roman, maar de kroniek van het leven van een vooraanstaande adellijke patriot in de achttiende eeuw. Het boek – 470 bladzijden in kleine letters - kwam, zoals meestal bij deze schrijfster, tot stand na uitvoerige studie in archieven en bibliotheken; het literaire zit in de beschrijvingen van het toenmalige leven in de ‘hogere kringen’, zoals het had kunnen zijn.

Ik citeer nu (gedeeltelijk) de passage die naar mijn gevoel op het heden zou kunnen slaan. Ze gaat over de sfeer in de Utrechtse studentenwereld rond 1750.

Er zijn onder de studenten altijd wel figuren (meestal buitenlanders) van wie gezegd wordt dat zij leden aanwerven voor geheime genootschappen.

Nu sla ik een klein stukje over dat hier minder ter zake doet en pik de tekst weer op als het gaat over ‘verkondigers van geloofsopvattingen’.

Daar moet men het kaf van het koren weten te scheiden, en met name oppassen voor degenen bij wie de keuze voor een Opperwezen betekent dat zij op een agressieve wijze tégen de geopenbaarde God van de christenen zijn.

Dit schreef  Hella Haasse rond 1989 over de manier van denken onder studenten in het midden van de achttiende eeuw.

Wroeten in het verleden

Kunnen we ons niet beter bezig houden met het heden en de toekomst. Dit soort gedachten overvalt je als je nu weer kennis neemt van de roep om excuses aan de zogenaamde moffenmeiden – die trouwens bijna allemaal dood zijn. Nou vooruit, de nakomelingen dan.

Natuurlijk was het kaal scheren en anderszins vernederen van die vrouwen na de bevrijding een onacceptabele vorm van eigenrichting. Maar de haat jegens de bezetter met wie deze meiden hadden geheuld zat diep, evenals de wraaklust en de chaos door het nagenoeg ontbreken van wettig gezag was compleet.

De relatief jonge mensen die zich nu met ‘het probleem’ bezig houden en een oordeel vellen, hebben hun informatie uit overlevering en al dan niet fel gekleurde (Lou de Jong) geschiedschrijving. Zo kan het gebeuren dat iedere Duitser van toen als medeplichtige aan de Jodenvervolging wordt aangewezen. Ergo: wie met welke Duitser dan ook aanpapte was fout-fout-fout.

Minstens zo fout is deze generaliserende benadering. Er waren ook goede Duitsers, niet in de laatste plaats onder de dienstplichtigen van de Wehrmacht. Met andere woorden: beperk je tot de jaarlijkse herdenkingen en laat de boel verder rusten, want zo komt er nooit een einde aan die oorlog. Wie doorgaat met wroeten in het  verleden, komt nog heel wat tegen. Ook NSB-ers zijn destijds gevangen gezet, en soms tevoren door ‘het gepeupel’ gelyncht.

Werkdruk

Al ‘n week of zo loop ik rond met het plan, mij uit te laten over het begrip werkdruk. Ik denk dat het is uitgevonden door de vakbonden, die wel eens meer aan onze taal en de uitspraak daarvan zouden kunnen bijdragen dan wij allen denken: fluitje van een cent bij voorbeeld en werkgelégenheid in plaats van wèrkgelegenheid.

Werkdruk hier werkdruk daar, in de zorg, het onderwijs, de postbezorging, de piloten van Ryanair en ga zo maar door. Nee niet bij sommige managers,  bankiers en bestuursvoorzitters – die hebben het vooral druk-druk-druk met incasseren en/of declareren. De hoge werkdruk treft de (relatief) zwakkeren in de samenleving. In die wat laatdunkende sfeer dacht ik, denkend aan mijn eigen arbeidsverleden, me uit te laten over die te hoge  werkdruk. (Een beschrijving van het labeur waaraan wij ons – bezeten van het vak dat we uitoefenden – zonder morren onderwierpen laat ik achterwege; alles heeft zijn tijd.)

Maar ik ben toch bekeerd. ‘n Beetje. Door een hoofdredactionele column in het ED over de sores bij een regionale krant. Ik vertel geen nieuws als ik zeg dat de media in deze sector het moeilijk hebben. Het is sappelen en steeds weer iets nieuws bedenken om het de lezer naar de zin te maken. Met vallen en opstaan, want die kranten hebben, om het bij een dalend abonneebestand te kunnen volhouden,  een fiks deel van hun zelfstandigheid moeten prijsgeven. Ze maken deel uit van een – in het geval ED zelfs internationaal – concern en krijgen heel wat te slikken, wat van bovenaf wordt opgelegd. Inclusief het terugbrengen van het aantal redacteuren.

Werkdruk? De schrijver van de column slaagt erin, de Beste Lezer duidelijk te maken dat daar wel degelijk in hoge mate sprake van is. Er bestaat bij het ED een vurig verlangen naar ‘verdieping’ en dat is dezer dagen uitgemond in twee nieuwe weekendbijlagen. Dat kost kruim in een situatie waarin de journalisten verzuchten: ‘we staan tegenwoordig de hele tijd “aan”. Via het mobieltje en de sociale media gaat het werk ook na het werk gewoon door.’

Respect dus. En bemoediging. Ik ben twee weekends met die nieuwe bijlagen best lang in de weer geweest. Goeie verhalen, dicht op de actualiteit. Natuurlijk zijn ze de vrucht van ‘het collectief’, maar ze voldoen aan de intenties van het ED: minder trivia, meer verdieping. Volhouden.

Wat is geweest, komt niet terug

De kalender liegt niet. Het is herfst. Onze ijsmaker aan de Hoofdstraat heeft op 1 oktober z’n zaak gesloten en is – als ik het goed heb – weer ter overwintering naar Italië vertrokken. Als het daar nu maar niet regent, of erger. Zie Portugal dit weekeinde. En Zuid-Frankrijk maandag. De zwembaden idem dito. Zomerzon of niet, Dat van Best hebben ze laten leeglopen, nadat traditiegetrouw de honden met hun baasjes erin hadden mogen zwemmen.

Het kan erger. Wat nu dicht is, gaat in de regel in het voorjaar weer open. Maar de chinees aan de Oirschotseweg heeft – nadat het afhalen al enkele jaren de hoofdactiviteit was – kennelijk de overschakeling op friet en kroketten niet eens overwogen. Dicht. De ramen witgekalkt. Er is meer leegstand in het centrum, een teken destijds.

Op het zonovergoten terras in het hart van De Boterhoek had ik een gesprek met wat ze tegenwoordig ‘een oudere meneer’ noemen. Het ging over de veranderingen. ‘Wat is geweest, komt niet terug,’ zei hij filosofisch. De man verklaarde jarenlang een bloemenhandel te hebben gedreven. Toen een winkelmeisje in AH-uniform bij hem zonder gêne de prijzen kwam noteren, had hij geweten dat het niet lang meer zou duren. Tussen haakjes: consumentenman Teun van de Keuken presenteerde vorige week op het internet een boek over kort gezegd ‘de streken van de supermarkten’. Ik ben benieuwd.

En over Chinezen gesproken, Ze lopen de deur van het torentje van Marc Rutte, wereldvermaard om zijn genegenheid voor multinationals, plat. Want Ali Baba heeft dringend behoefte aan enkele distributiecentra in ons land. Dit, teneinde de levertijd aanzienlijk te bekorten. Volgens marketeers moeten ketens als Blokker en zelfs het meer succesvolle Action het ergste vrezen.

Zegt u, Ali Baba, wat is dat nou weer? Laat ik u even bijpraten. De afstandsbediening van de slagboom bij mijn appartement kost, indien aan vervanging toe, zestig euro. Een buurman heeft er onlangs een door webwinkel Ali Baba laten opsturen voor vier euro. Wie z’n winst mag uittellen, kunt u zelf wel beslissen.

Airport, enerzijds anderzijds

CDA-er Pieter van Geel, oud-gedeputeerde in Brabant en oud-staatssecretaris is aangetreden als aanvoerder in een zogenaamde proefcasus, dat wil zeggen een discussie over de toekomst van Eindhoven Airport. Van Geel trapte af in een debat in het Evoluon, waar hij al direct te maken kreeg met – aldus het verslag in het Eindhovens Dagblad – wantrouwen en cynisme van omwonenden.

Proefcasus is immers een eufemisme voor het eerder optreden van een mediator in een zelfde soort discussie, genaamd De Tafel van Alders, die zoals te verwachten viel volledig uitpakte in het voordeel van de blijkbaar niet te stuiten groei van de luchthaven.

Als ik het ED-verslag lees, dan bekruipt mij het gevoel, te maken te hebben met een opera buffa en wel hierom.

Van Geel: ‘Het gaat erom dat we een goede balans vinden tussen de voordelen die een luchthaven biedt en de lasten die de mensen daarvan ondervinden.’

Juist, ja. Een typische CDA-verklaring. Enerzijds, anderzijds. ‘Wij buigen niet naar links en we buigen niet naar rechts.’ (© Dries van Agt in de jaren zeventig.)

Tot op zekere hoogte ‘n slimme zet, van de VVD, good old Pieter, in te schakelen. Eindhoven Airport zou immers zonder de CDA-er een voor honderd procent populistisch neo-liberale aangelegenheid worden. Nu is dat voor 99% het geval. De eindbeslissing over de toekomst van de luchthaven ligt – voor zo lang het nog duurt – bij de VVD-minister van infrastructuur, Cora van Nieuwenhuizen, terwijl ook de Eindhovense wethouder Monique List (VVD) en provinciaal gedeputeerde Christophe van der Maat (juist, VVD) een vinger in de pap hebben.

De discussie over het vliegverkeer en welke Nederlandse luchthaven dan ook moet een wezenlijk bestanddeel vormen van die over Het Klimaat. Zo ver mogelijk van partijpolitiek.

Pislink? Precies wat ze willen

De criminelen die in een Eindhovense wijk een vrachtauto met drugsafval in brand staken, hebben precies bereikt waar ze op uit waren. Een machteloos ogende overheid, die alleen maar uiting geeft aan haar woede. (Openingskop van het Eindhovens Dagblad vandaag.) Burgemeester John Jorritsma: ‘Ik ben pislink.’

Ik moest direct denken aan een affaire rond de bedreiging van de toenmalige burgemeester Fons Jacobs, die zich zeven jaar geleden afspeelde in Helmond. Ik citeer mezelf maar even:

Meer dan een half jaar is de burgemeester ‘bewaakt’ en zijn bij zijn woning uitgebreide en kostbare beveiligingsmaatregelen van kracht geweest, die een enorme weerslag hadden op de Helmondse gemeenschap, de omwonenden in het bijzonder. Bovendien is de burgemeester in december 2010 een aantal weken ondergedoken.

Die zaak is nooit opgelost, ook niet nadat de hoofdofficier van justitie (inmiddels naar de Randstad gepromoveerd) tegen de krant had gezegd dat  hij de bedreiger ‘in zijn kippennek zou grijpen’. Blijkbaar was er geen sprake van een kip of een ander dier.

Intussen is de criminaliteit in Brabant en die in de regio Eindhoven in het bijzonder aanzienlijk verzwaard. Zie het risico van bij de vrachtautobrand vrij komende zoutzuurdampen. Zie de schietpartijen, soms met dodelijke afloop. En zie ook de mysterieuze brand die dit weekeinde een  autobedrijf in de as legde, nadat  daar al eerder een brandje zonder aanwijsbare oorzaak was geweest.

Premier Rutte was dezer dagen toevallig in de buurt en zei – zoals gebruikelijk lachend – over de financiële noden van Eindhoven: ‘Meer geld? Het gaat hier toch goed.’

Dat weten wij hier al járen

Het West-Brabantse dagblad BN-DeStem wilde wel voor eens en voor altijd (?) weten, hoe men daar denkt over roetveegpieten en ging op onderzoek uit. Resultaat onder meer: ‘Zwart’, antwoordt Ronnie Foesenek, voorzitter van het Sinterklaas Comité Breda. ‘We hebben het er ongeveer vijf seconden over gehad met het bestuur.’

Vijf seconden? Ik weet bijna zeker dat er hier in mijn Best nog niet één seconde over na is gedacht. Jaar in, jaar uit hikken we aan tegen het Hollandse gezeik over het al dan niet voortzetten van een 150 jaar oude traditie die niets met rassendiscriminatie heeft te maken. West-Brabant houdt zijn Assipan in ere, wij onze pieterbaas, zwart als roet. Dat weten wij hier al járen en dat houden we zo.

En nu zeg ik er echt nooit meer iets over.

Minder vrome bespiegelingen

Jos Kessels schrijft vandaag in het ED een heerlijk stukje met herinneringen aan de Achelse Kluis (officieel Sint-Benedictusabdij) gelegen op de Belgisch-Nederlandse grens, ten zuiden van Valkenswaard. Nadat het klooster nog ‘n tijdje als dependance van ‘Westmalle’ had gefungeerd, zijn de laatste Cisterciënsers overleden of vertrokken. De Kluis is geschiedenis geworden. Ze krijgt een andere dienende functie.

Jos vertelt van zijn vader, die op mooie zonnige dagen met zijn oom naar de brasserie bij de Kluis placht te fietsen en dan wel eens ‘niet zonder hulp van boven’ thuis geraakte.

Mijn herinneringen gaan wat verder terug, toen er nog geen brasserie was, maar wel een winkeltje van broeder Martinus, die in plaatselijke krantjes adverteerde met: ‘Moeders! Voor uw conserven naar….’ (terwijl iedereen wist dat daar op Belgische grond veel meer goeikoop was te krijgen, op ‘t laatst ook vlees ‘zonder spuitjes’).

In 1961, ik werkte nog maar net bij een Eindhovense krant, droeg mijn hoofdredacteur me op, een verhaaltje te maken over pater Dominicus de Jong en zijn collectie bidprentjes (de plaatjes met  vrome teksten die bij begrafenissen werden uitgedeeld). Met de streekbus van de EMA tot aan café Zomerhof (bestaat nog als restaurant) aan de Luikerweg en te voet naar de abdijpoort. Links zag je dan de monniken in habijt het land bewerken – ora et labora.

P. Dominicus was archivaris van de abdij; had een boekje geschreven over de leefregel van de stichter en eerste kluizenaar daar, Van Enetten uit Eindhoven. Zijn collectie bidprentjes was er een om u tegen te zeggen. Niet vergeten ben ik zijn gewoonte om de zogenaamde knekelprentjes (als er doodshoofden en/of beenderen op stonden) krekelprentjes te noemen.

Dominicus’ functie bracht met zich mee, dat de abt hem meer vrijheden toestond dan de gemiddelde onder zijn hoede verekerende trappist. De eerwaarde pater maakte daar gretig gebruik van. Vandaar het volstrekt apocriefe verhaal, dat hij ooit door de toenmalige burgemeester van Maarheeze, Rob van Schaik, in een kruiwagen door het Leenderbos naar huis zou zijn gebracht.

Om deze minder vrome bespiegelingen nog even om te buigen: ik was al ‘n tijdje geen praktiserend katholiek meer, toen ik af en toe mijn moeder naar de hoogmis in de abdijkerk reed, omdat ik wist dat dat haar blij maakte.

De kerk uit en niet voor het zingen

Klaas Dijkhoff heeft naar zijn zeggen kwaad de rooms-katholieke kerk verlaten. Ruzie met kardinaal-aartsbisschop Wim Eijk, die in een weemoedig interview had gezegd dat de VVD schuldig is aan de ontkerkelijking.

Ging Klaas, slimste mens, nog wel eens naar de kerk? Goh. Dat hij niet door één deur kan met deze kardinaal, kan ik me overigens wel voorstellen. Die is zo ongeveer de tegenpool van wijlen bisschop Marinus Bekkers, welke laatste de katholieke echtparen in de jaren zestig - Klaas Henricus Dominicus Maria Dijkhoff moest toen nog het licht zien - de reddingsboei toewierp met zijn bevrijdende woorden over periodieke seksuele onthouding, veelvuldig vertaald met ‘voor het zingen de kerk uit’.

Maar Eijks woorden over het door de VVD bevorderde individualisme deed dus voor D. de deur dicht. Wat hij deed, zijn vertrek als roomse aan de grote klok hangen, mag dan uitzonderlijk zijn, een VVD-er doet dat natuurlijk heel wat makkelijker dan een CDA-er, want kond geven van diens afscheid van het christelijk geloof staat immers gelijk aan politieke zelfmoord. Denk ik maar.

Helemaal ongelijk heeft de kardinaal natuurlijk niet: we leven in een tijd van ikke, ikke en de rest kan stikken en is dat niet het adagium dat de VVD sinds haar kindsheid na WO2 is aangewreven?
Enkele fraaie staaltjes van de ik-cultuur trof ik dezer dagen aan in een bijlage van de vpro gids, die zowat geheel is gewijd aan het begrip duurzaamheid (alleen al van dat woord krijg ik onderhand pukkeltjes). Ene Anouk Kamminga presteerde het in een stukje van twee kolommetjes 18 (achttien)  keer de eerste persoon enkelvoud – ik – te gebruiken. Was dat verhaaltje geschreven met de bedoeling, zichzelf aan de vpro-leden te presenteren, dat geldt niet voor een column van de nogal overschatte Paulien Cornelisse onder het kopje Japan en ik. Negentien keer. Het had beter ‘Ikke en Japan’ kunnen heten.

Jeffrey

Jeffrey Herlings moet Sportman van het Jaar worden, vindt 81% van de 1331 respondenten op een online enquête van het ED. Wie is Jeffrey Herlings? Al sla je me dood. Gebrek in mijn opvoeding dan wel in mijn algemene ontwikkeling.

Trouwens, die plek is al vergeven aan Maarten van der Weijden, de nationale held die vorige maand 165 kilometer vrijwel aan één stuk zwom door de Friese meren en vaarten ten bate van diverse vormen van onderzoek naar kanker en daarbij eventjes 3,5 miljoen ophaalde.

Nu weten jullie wat men met ‘de waan van de dag’ bedoelt. Ik ben geen liefhebber van het systeem de man van dit en de vrouw van dat, maar moet bekennen dat ik in de euforie van die 55-urige zwemtocht, waarmee Maarten zich tot nationale – wat zeg ik, internationale - held maakte, de roep om de onderscheiding verbaal heb ondersteund.

Weet ik intussen wie Jeffrey Herlings is? Ja hoor, leve Google. Het is de man van het Red Bull KTM Factory team, die zondag op het TT circuit van Assen wereldkampioen MXGP werd.

Gelukkig geen voetballer.

Roddel en achterklap

We krijgen de smaak te pakken, het MeToo-effect kent geen grenzen. De Haagse beerput gaat nu helemaal open. Na VVD-er Han ten Broeke, wiens relatie met een ondergeschikte hem de politieke kop kostte, is nu partijleider Alexander Pechtold van D66 aan de beurt.

Bij de onthulling over Ten Broeke door het online magazine HP/De Tijd waren de druiven onder het Haagse journaille in zoverre zuur, dat men riep: wisten we allang. Het gaf mij aanleiding, te opperen dat parlementaire redacteuren maar beter niet te lang in het Haagse kunnen blijven hangen. Immers de onderhavige kwestie was politiek relevant; ze zei alles over de bij de VVD heersende cultuur, waar het om uitglijders van haar coryfeeën gaat.

Maar nu dan Pechtold. Je kon er op wachten, gezien de weerstand die zijn hypocriete houding als coalitiepartner – cumulerend tijdens het debat over de ontsporing van minister Blok – binnen en buiten zijn partij oproept. De verwijzingen op sociale media naar de tactieken van kereltje (© wijlen Jan Blokker) Pechtold zijn dan ook niet van de lucht. Echter, waar is in dit geval van een ordinaire ruzie in de privésfeer de politieke relevantie? De vrouw in kwestie vond er aanleiding in, af te treden als gemeenteraadslid voor D66 van Meppel, maar dat lijkt vooral een gewiekste methode om de aandacht op haar geval te vestigen. En verder was het natuurlijk het zelden of nooit geciteerde roddelblad Privé dat zich overgaf aan zijn core business.

Maar ja, Pechtold hè? Dus eveneens ‘gefundenes Fressen’ voor RTL Boulevard en vervolgens werd Twan Huys, koud begonnen als presentator van de Late Night Show al bij de tweede aflevering in het diepe gegooid. Nog nooit heb ik een gerenommeerd tv-journalist in zo’n ongemakkelijke situatie gezien als in de warrige discussie met een inderdaad warrig over komende mevrouw. De voorgeschreven luchtigheid en frivoliteit bij het commerciële RTL 4 is hem ronduit gezegd opgebroken.

Nog gauw even teruggekeken naar Pauw. Nou, die keek wel uit.

Vroege/late duisternis

Was eigenlijk helemaal niet van plan, hier op mijn beurt iets te zeggen over zomertijd/wintertijd. Miljoenen hebben dat  al gedaan en Europa-voorzitter Juncker heeft zich tot al dan niet aangename verrassing van zijn ambtenaren daar ook al over uitgesproken; niet meer wisselen.

Nu ik dan toch bezig ben, het zal me op m’n ouwe dag worst wezen. Maar als het klokken verzetten dan toch wordt afgeschaft, denk dan eerst goed na. Dat laatste is trouwens altijd aanbevolen.

Want onder anderen  weermensen en oud-minister Ronald Plasterk hebben er al op gewezen: maak de zomertijd niet permanent, maar handhaaf voortaan de standaardtijd, die abusievelijk wordt aangeduid als wintertijd.

Waarom? Omdat de zon bij permanent vasthouden aan de zomertijd in december pas om half tien op gaat. Wat betekent dat de ochtendspits zich volledig in duisternis zal voltrekken.

Straks verschijnen weer de spandoeken van Veilig Verkeer Nederland met de oproep Licht aan, wat vooral een aansporing richting scholieren is, die in het pikkedonker onbezorgd en onverlicht van hun voorrangsrechten gebruik maken.

En wie kijkt er nou eerder naar die spandoeken – de scholen zijn weer begonnen, ook zoiets – dan naar zijn telefoontje?

Laurens-Jan Brinkhorst met biertje weggezet

In 1987 kwam het Montreal Protocol tot stand, dat – naar achteraf blijkt – succesvol is geweest tegen de afbraak van de ozonlaag. Arte zendt daarover zaterdag een documentaire uit: Mission Ozonloch. De vpro gids wijdt er een voorbeschouwing aan, maar rijdt daarin journalistiek een scheve schaats, ten nadele van D66-er Laurens-Jan Brinkhorst, destijds directeur-generaal voor Milieuzaken, Consumentenbelangen en Nucleaire Veiligheid bij de Europese Commissie (wat overigens niet in het artikel wordt vermeld).

Het Montreal Protocol kwam er, ‘ondanks de dwarsliggende afgevaardigde Laurens-Jan Brinkhorst, die pas instemde na met een biertje te zijn bewerkt,’ aldus de gids, zij het in een ietwat kreupeler formulering.

Ik ben geen bewonderaar van Laurens-Jan Brinkhorst, noch van zijn inmiddels aan de VVD verkwanselde partij. Maar de vorm van natrappen richting een oud-politicus (inmiddels in de tachtig) waaraan de vpro gids zich hier te buiten gaat,  vind ik ronduit onverteerbaar. Flodderjournalistiek, waaraan wij tegenwoordig helaas maar al  te vaak zijn overgeleverd.

Doorkletsen over B.

Gaan we weer lekker doorkletsen over B., de man die door justitie met volledige naam in de openbaarheid werd gebracht, alsof de overvloed aan beeldmateriaal nog niet genoeg was om zijn opsporing te bevorderen. Heb je nog niet genoeg, dan bel je toch gewoon even Peter R.? Die wil wel, als specialist in de aandacht naar zich toetrekken. Of desnoods weer een andere ‘deskundige’ met de onstuitbare ambitie als nieuwbakken BN-er bij Pauw of Jinek aan te schuiven.

Het AD en/of consorten hadden op een gegeven dag zes pagina’s over de Limburger die verdacht wordt van ‘betrokkenheid’ – meer voorlopig niet – bij de dood van Nicky Verstappen; het neemt niet weg dat het woord moordenaar, of minstens suggesties in die richting, regelmatig opduiken. Kortom, je komt er als nieuwsconsument niet onder uit – de media hijgen elkaar in de nek. Opsporingsbericht krijgt het vinkje ‘opgelost’.

Het wordt door sommige kranten verdoezeld, maar het heet dat een Telegraaflezer in het weekeinde de krant heeft opgebeld: ik heb ‘m gespot in een Spaans dorpje. Een vlek met 2500 inwoners, komt daar De Telegraaf? Internet hè, wist een alerte correspondent op de radio.

Journalisten stellen vragen à la Hart van Nederland, d.w.z. vragen waarop zij en de kijker/lezer het antwoord zelf al kunnen bedenken. Waar het aan ontbreekt is de vervolgvraag. Een frappant voorbeeld: een specialist in overlevingstactieken weet opeens dat op de in de berghut in de Vogezen aangetroffen laptop van B. aanwijzingen zijn gevonden dat hij zocht naar onderduikmogelijkheden in Spanje. ‘Het verbaast me niks dat-ie daar gevonden is.’ Die Telegraaflezer was helemaal niet nodig.

Mr. F. van Lanschot

Mr. F. van Lanschot. Dat kunnen er heel wat zijn, want velen uit het bekende Bossche bankiersgeslacht hadden als eerste voornaam Franciscus. Dit is evenwel Frans Joseph Lodewijk, als ik het goed gezien heb, geboren in 1911 en burgemeester van Geldrop van 1946 tot 1974. Dat waren nog eens ambtstermijnen.

Het ED noemde deze burgemeester in een verhaal over de wederopbouw-tijd. Laat ik nou dezer dagen toevallig even aan Van Lanschot hebben teruggedacht. Komt zeker door het nakende afscheid van een burgemeester van Best – heel ongebruikelijk, niet met een bijzondere raadsvergadering maar met een receptie in een etablissement in het buitengebied. De achtergrond daarvan laat ik hier maar even voor wat ze is.

Wat is het verband? Het moet in 1971 zijn geweest dat ik Van Lanschot interviewde in verband met zijn 25-jarig ambtsjubileum. Hij stemde daarmee in met de woorden, ‘want jij bent een fatsoenlijke vent’. Daarmee zette hij zich af tegen een eertijds concurrerende collega, die hij kennelijk als een soort nagel aan z’n doodkist beschouwde.

Ik herinner mij dat het een – voor die tijd – buitengewoon openhartig interview was, waarin de jubilaris, vertrouwend op mijn ‘fatsoen’, mededelingen over zijn privéleven en –opvatttingen niet schuwde, Nou ja, zo ging dat toen nu eenmaal. Relevant in het kader van de aanleiding tot het gesprek was zijn mededeling dat een jubileumreceptie van hem niet hoefde, want… ‘ik ben er toch voor betaald?’

Het zal duidelijk zijn, de toenmalige burgemeester van Geldrop was een aparte figuur. Dat zag je ook in en rond de raadsvergaderingen. Destijds vormde het raadslid A.D. (Toon) van Elten op z’n eentje de oppositie. Toon had aan het Bogardeind een winkeltje, waar hij in de middagpauzes snoepjes aan scholieren verkocht. Hij was echt een man van het volk, die een geweldige aanhang had in de wijk Braakhuizen. Daar kwamen zijn stemmen vandaan. Toen de aanleg van een nieuwe wijk in de raad aan de orde kwam, kreeg hij de lachers op zijn hand met de vraag: ‘Komt er ook een warme buurt?’ Van Lanschot liet dat  passeren maar stapte in de pauze op het raadslid af met de woorden: ‘Zulke dingen moet je niet zeggen, Van Elten. Dat haalt de waardigheid van de raad naar beneden.’

Een nazit van de raad in het toenmalige Groen Koffiehuis was toen vaste prik, waarbij – de gordijnen dicht – stevig werd ingenomen en het sluitingsuur nog wel eens kon worden genegeerd. Van Lanschot, die er tegenover woonde, heeft toen alle daar aanwezige raadsleden ‘n keer op de bon laten slingeren. Dat haalde zelfs de Volkskrant.

Reaguurders

Het eerste wat bij de gemiddelde kijker/luisteraar/lezer opkwam, toen het bericht verscheen over de kleuter die in een recreatiepark verdronken in een sloot werd gevonden, was: waar waren de ouders en wat deden ze?

In die geest reageerden ook allerlei mensen op sociale media. ‘Zaten zeker op hun telefoontjes te kijken,’ dat soort opmerkingen.

Columniste Nynke de Jong maakt zich daar boos over. Nou ja, ‘n beetje. Zelf moeder van twee kinderen zijnde, waaronder een dochtertje van twee, toont zij overtuigend aan dat zo’n kind onverhoeds aan je zorg kan ontsnappen.

OK

Maar waar ik nou weer over val is het gebruik door De Jong van de aanduiding reaguurder. Daarmee worden namelijk mensen bedoeld, die als het ware stiekem gluren op ranzige websites en dan zonder al te diep nadenken maar wat intikken, meestal iets te berde brengend dat als een tang op een varken slaat of een staaltje van mislukte humor presenterend. Het taalgebruik is navenant; op het randje van anafalbetisme.

Ik ben evenwel terughoudend in het veroordelen van deze types. Ze voelen zich blijkbaar uitgedaagd, mogen dan niet zoals Nynke de Jong over ‘de gave des woords’ beschikken, maar willen toch hun ei kwijt. Laat ze die vrijheid, mits ‘ieders verantwoordelijkheid voor de wet’.

Bomen en bossen

Ze zeggen, maar ze zeggen zoveel, dat we hier het klimaat krijgen van Bordeaux. Kan ik me toch iets bij voorstellen, uitkijkend op rijen platanen, die er ondanks de droogte florissant bij staan; de plataan is dan ook een subtropische boom. Het is half augustus en de zon is alweer aan het zakken. Verdwijnt tegen het eind van de middag achter zo’n boom, zodat  geen zonwering meer nodig is. Een weerman heeft zich, naar verluidt op tv laten ontvallen dat één boom evenveel waard is als ettelijke airco’s. Ja, met weemoed denk ik terug aan de vakantiereizen met de kinderen door Zuid-Frankrijk. De weldaad van schaduwrijke bomenrijen langs de route nationale.

Over de hitte en de droogte zijn we voorlopig nog niet uitgepraat, al liggen de pepernoten al in de winkel en is er zowaar iemand weer begonnen over de voor en tegens van Zwarte Piet. En bomen zijn een hot item sinds minister Cora van Nieuwenhuizen (infrastructuur, VVD en ex-provinciaal bestuurder in Brabant) dit voorjaar een populistisch balletje opgooide over het kappen van die lastposten langs de N-wegen. Ach, Cora, het probleem lost zich vanzelf op, want eiken zijn, naast de berken, de eersten die aan droogte ten offer vallen. Welke politieke partij laat daarover trouwens, bij het naderen van de provinciale verkiezingen, komend voorjaar het achterste van z’n tong zien?

De hei gaat niet bloeien, vertelt de krant vanmorgen op gezag van een boswachter. Tussen haakjes, vindt u nou ook, dat er onderhand meer boswachters zijn dan bossen? Het is dan ook, net als dat van schaapherder, een uiterst aaibaar beroep, al klinkt steeds vaker de roep om boswachters uit te rusten met bullenpezen teneinde zich tegen bosmisbruikers te verweren.

Ik had dat verhaal over de verdroogde hei nauwelijks uit of iemand twitterde een foto van hei in bloei. Nu heb je hei in soorten, bolheide en dopheide; ik moet bekennen dat ik het verschil niet weet, laat staan iets van hun droogtebestendigheid.

Ja mensen, onwetendheid is het probleem. Of toch eerder onwil? Dat laatste denk ik dan weer als ik lees dat de doorsnee Nederlander gewoon doorgaat met het wekelijks wassen van zijn auto. Misschien moeten we het gebrek aan hemelwater eerst voelen in onze portemonnee. Komt er aan hoor: de waterschappen hebben alvast een lastenverhoging aangekondigd.

Grenzen

Aan sommige gebeurtenissen die in de krant – terecht - breed worden uitgemeten, weet ik niets toe te voegen. Gelukkig maar, hoor ik de lezer van dit soort stukjes denken. Teveel meningen en meninkjes. Zelfs een lunchrubriek op radio 1 als De Nieuws BV, kon beter Meningen BV heten; voor zover de muziek niet al te aanwezig is. Als ik 'maar eerst…’ hoor, weet ik het al. Het is een vorm van hobbyisme. Er zijn grenzen.

Grenzen. Is dat zo? Het betekent hier dat er normen zijn, sociaal gedrag, dingen die je doet; andere die je wel uit je lijf laat. Als het goed is, heb je dat van je ouders geleerd, of/en van school. Sommigen verwijzen in dit geval ook wel naar het het inmiddels uitgegumde geloof – in wat dan ook – dat verboden en geboden duidelijk op een rijtje zette. Versta me goed, ik pleit hier niet voor restauratie. Wel voor een vervangende vorm van houvast over wat kan en niet kan. Het liefst voordat het straffen begint.

Twee voorvallen in het afgelopen weekeinde zetten mij aan tot deze gedachten: Op de A58 gebeurde een zwaar ongeluk, waarbij mensen bekneld kwamen te zitten en pogingen werden gedaan tot reanimatie. Tot verbijstering van de hulpverleners begonnen automobilisten te filmen; sommigen zetten daarvoor zelfs hun voertuig stil, met bijna meer ongelukken als gevolg. Vermanende politiewoorden werden beantwoord met arrogante blikken van ‘ik doe waar ik zin in heb’. Verder commentaar overbodig, inderdaad.

In Scheveningen werd een bruidegom op zijn trouwdag, na sussende woorden bij een ruzie, het ziekenhuis in geslagen. Huwelijksreis geannuleerd. Drugs maken de lontjes wel heel erg kort. Of er in dit geval ook gefilmd is, weet ik niet; zou best kunnen.

Een psycholoog zag het verband tussen dat niet te stuiten gefilm en gefotografeer: de obsessie voor dat telefoontje. De nieuwe volksziekte. Mocht-ie dat wel zeggen? Want bemoei je met je eige.

Het diepdenken van de vpro

Nynke de Jong, ooit begonnen als columnist van de Noordelijke Dagblad Combinatie en tegenwoordig present op de AD/R Nieuwsmedia, waaronder de Brabantse dagbladen, voelt zich inmiddels BN-er genoeg om te solliciteren naar vpro’s Zomergasten. Ze doet dat met een opsomming van haar favoriete tv-programma’s sinds haar kindertijd; het tonen van door de gast gekozen fragmenten en complete films is immers inherent aan deze format.

Kom er maart eens op, ‘n beetje pruilerig doen over het uitblijven van de uitnodiging. Anders dan De Jong ben ik geen uitgesproken fan van het programma van de intellectuele stadskabouters van de vpro (dixit een of andere hoogleraar, wiens naam ik vergeten ben) . Te vaak afgehaakt wegens oeverloos gelul. Dan hoor ik er maar niet bij. Afhankelijk van het type presentator, respectievelijk de gast, wil ik nog wel es om ‘n hoekje kijken en de aanbevolen film opnemen (dat laatste omdat het kan uitlopen tot in de zomernacht).

De kwalificatie van de vpro (intellectuele stadskabouters) heb ik likkebaardend tot me genomen. Begrijp me goed, we zijn hier al tientallen jaren lid, in het algemeen best ingenomen met de geleverde content en niet in het minst met de kwaliteit van de vpro gids. Maar het diepdenken van de programmamakers leidt wel eens tot niet te pruimen hersenkronkels. Neem het op zich uitstekende nachtelijke praatprogramma dat is genoemd naar een romantitel van W.F. Hermans, Nooit meer slapen. Hoe haal je het in je hoofd, gezien het feit dat wel een miljoen mensen ernstig lijden onder slapeloosheid.

Ik heb gepoogd in de brievenrubriek van de vpro gids mijn ongenoegen over deze stupide zogenaamd intellectualistische ‘vondst’ kenbaar te maken, maar wat deed de redactiie: mijn opmerking doorsturen naar de betrokken programmamakers. Wakker worden, jongens en meisjes.

Moeder de Vrouw, ja ja

Columniste Nynke de Jong is terug van weggeweest, om precies te zijn van zwangerschapsverlof. In de kranten van De Persgroep NL doet ze kond van haar geluk met haar zoontje Abe. Ze zat de afgelopen maanden ‘in een verrukkelijke babybubbel’, schrijft ze en ‘het leven met een baby geeft een bijzondere kijk op alles (…)  Ik zou al die opiniemakers en politici die denken dat de ondergang van ons land aanstaande is, eens ‘n wandelwagen in de hand willen drukken’.

Moeder de Vrouw, ja ja. Het typisch Nederlandse rumoer dat is ontstaan rond dit thema van Boekenweek 2019 afdoende de kop ingedrukt, dunkt mij. Als dat laatste eigenlijk al niet  lang en breed ook door de schrijver van het op dit thema te baseren essay, Murat Isik, is bewerkstelligd.

?

Isik won, zoals bekend, de Libris Literatuurprijs met zijn roman  Wees onzichtbaar. Ik heb dat vuistdikke boek bijna uit en kan verklaren dat ik zelden een verhaal heb gelezen, waaruit een moeder de vrouw zo monumentaal oprijst. De moeder van de ik-figuur Metin, die opgroeit in de Bijlmer tegen de verdrukking van zijn vader in. Laatstgenoemde is een dominante, je kunt wel zeggen  gestoorde macho die vrouwen naar de oosterse traditie neerbuigend bejegent, zijn echtgenote corrigerend pleegt aan te spreken met ‘vrouw’ en haar constant ‘een vogelbrein’ toeschrijft.

Maar de moeder weerstaat hem en gaat, ook als het om de opvoeding van haar twee kinderen gaat, haar eigen weg. Met succes. Als Metin, die als zoon van een Turkse immigrant heel wat problemen te overwinnen heeft, slaagt in het leven dan zal hij dat niet in de laatste plaats aan zijn moeder te danken hebben.