'Burgemeester Best sprak voor z'n beurt'

Vraag eens aan de gemiddelde leerling van de basisschool wie de baas is in de gemeente. Het antwoord is voorspelbaar: 'De burgemeester'. Niet waar. Het is de gemeenteraad die bepaalt. Daarom lijkt het dat burgemeester Hans Ubachs van Best toen hij vorige week tegenover het Eindhovens Dagblad desgevraagd zei dat zijn gemeente er niet voor voelde, mee te betalen aan infrastructurele plannen (in Eindhoven) ten behoeve van de Brainport Regio, voor zijn beurt sprak.  Achteraf ontkent de heer Ubachs dit.

Een dag later kwam de burgemeester, na de nodige commotie in de zustergemeenten, volgens de krant  terug op zijn uitspraak. Zonder overigens bereid te zijn, het ED daarover opnieuw te woord te staan. Bovendien wist de krant aan leden van de gemeenteraad uitspraken te ontlokken, waaruit bleek dat de vraag of Best al dan niet bereid is, de nodige 1,3 miljoen euro beschikbaar te stellen, 'nog geen gelopen race' is. We kunnen aannemen, dat de kwestie dit najaar uitvoerig aan de orde zal komen tijdens de behandeling van de Bestse gemeentebegroting voor 2024.

Volgens de berichtgeving over deze zaak, zouden de burgemeesters van de bij Brainport betrokken gemeenten (dus ook de heer Ubachs) hun handtekening hebben gezet onder zoiets als een bereidheidsverklaring tot het bevorderen van de gevraagde financiële medewerking. Wat die verklaring ook mag inhouden, ze roept weer eens vragen op over het democratisch gehalte van sommige intergemeentelijke samenwerkingen. (Update 27 september)

Op zoek naar de 'normale' vrouwenbejegening

Sommige mannen zoeken naar de 'nieuwe normale' manier om vrouwen te benaderen. Wat kan (nog) en wat niet? Onlangs refereerde ik in een stukje aan een Oosterhoutse kunstenaar die in de eerste helft van de vorige eeuw tegen een 'fijn protestants meisje' (aldus mijn moeder) zei: 'Gij zijt een schoon meske, kleed-oe eigen es uit'. Daar deed toen verder niemand moeilijk over.

Wat later in die eeuw, zeg maar de tweede helft, bracht een Philipsmedewerker een bezoek aan een inmiddels niet meer bestaande katholieke uitgeverij van dagbladen en populaire tijdschriften in Haarlem. Tot de aandeelhouders behoorden destijds bekende politici als Beel en De Quay. Na het betreden van de typistenkamer hoorde hij de man die hem rondleidde zeggen: 'dames, laat eens even wat zien'. Waarop die vrouwen lachend hun truitjes omhoog trokken. Ik heb dit uit de eerste hand. Mijn zegsman voegde er aan toe: 'Het stelde natuurlijk niks voor'. En daar deed in die tijd natuurlijk ook niemand moeilijk over.

Intussen zijn de vrouwen in opmars. Derde feministische golf, al vinden anderen misschien dat de tweede nog onvoltooid is. Kijk/luister bij voorbeeld maar eens naar de gemiddelde geïnterviewde, hoog of minder hoog op radio en tv. Hopelijk is haar stem en die van de presentator beneden het kakelniveau; zo neen, dan pleeg ik nog wel eens af te haken. Jammer, ik beveel sommigen een logopedist aan. Meer ervaringen met op z'n minst zichzelf belangrijk vindende vrouwen? Jazeker.

Ik kom wel eens in een super, waarvan ik weet dat ze mijn merk sigaren hebben. (Die moet je tegenwoordig met een lantaarntje zoeken.) Dan gaat het wel eens om beschadigde exemplaren. De chef doet daar niet moeilijk over. Neemt ze desnoods terug. Maar toen ik onlangs een doosje wilde openen, griste de kassière het me uit de handen. 'Rustig', kon ik nog net verbouwereerd uitbrengen en: 'de baas vindt dat goed'. Reactie: 'Ik ben de baas.' Het bleek de dochter te zijn.

Laatst zat ik in een vergadering, waar een jonge servicemedewerker (vrouw) het zover had gebracht dat ze het initiatief had overgenomen van de voorzitter. Toen ik ergens mijn beklag over deed, was dat voor haar aanleiding, de loftrompet over zichzelf te steken. Ze oogstte daarvoor applaus. Voornamelijk van de aanwezige vrouwen. De praktijk was het tegendeel. De medewerker hield zich twee dagen achtereen telefonisch onbereikbaar voor mij.

Er valt nog veel te leren, niet alleen door vrouwen, uiteraard.

Blazen op de A2 zat ze niet glad

Het zat er dik in na de GP in Zandvoort: lekker blazen (zo heet dat in die kringen) op de A2 naar het zuiden. Royaal meer dan 100 hè? Maar dat zat ze niet glad. De bemensing van drie politieauto's had het voorzien en nam de leiding, met inachtneming van de snelheidslimiet wel te verstaan. Van Amsterdam tot Den Bosch hè?

Het is goed afgelopen, kettingbotsingen bleven bij mijn weten uit. Hoewel, je weet maar nooit; ze zijn immers voor driekwart de oorzaak van de filemeldingen.

Grote kop in de krant van heden: 'Weggebruikers gunnen elkaar geen ruimte'. De ik-mentaliteit, aangewakkerd door de sociale media. Een reden om de autoweg te mijden, als je je deze luxe kunt permitteren. Een familielid maakte het onlangs nog mee. Reed 100, kreeg een bumperklever, maar kon even niet naar rechts. De blazer ging daarna voor hem rijden en trapte fors op de rem. Gezellig.

Er is geen zicht op verbetering. Ik hoor net op de radio dat vier van de tien Belgische scholieren fietsend op hun telefoontje zit te turen. A-sociaal gedrag is hun blijkbaar ingebakken.

'Kleed oe eigen es uit'

In België is het een en ander te doen over een fotograaf, tevens mede-organisator van de missverkiezingen, die aan kandidaten zou hebben gevraagd, zich (gedeeltelijk) uit te kleden. Online hè. Sinds Me Too is aanhoudend de vraag aan de orde, wat je tegen een vrouw mag zeggen en wat niet.

Het Belgische geval deed me terugdenken aan de verhalen van mijn ouders over het in de eerste helft van de vorige eeuw legendarische stadje Oosterhout (bij Breda), waar mijn vader operettes regisseerde bij de zangvereniging Aurora. De practical joke was daar tot een ware kunst verheven, waarbij namen werden genoemd als die van de fotograaf Jan de Jong, ene Steven Banken en een apotheker aan de Markt.

En dan had je de kunstschilder Toon Laerbuch, in mijn jeugd allang niet meer onder de levenden. Zijn weduwe Klaske kwam nog wel eens bij ons over de vloer. Maar Toon dus. Die zei tegen de Ginnekense Anneke Boezaard: ‘Gij zijt ‘n schon meske, kleed oe eigen es uit’. Ja, commentarieerde mijn moeder dan, ‘en dat was een fijn protestants meisje’.

In de aangegeven tijd had de woonplaats van Toon een volkslied: ‘En dat is Oosterhout, ‘t is iets bijzonders’. Kun je wel zeggen en er werd niet gauw over iets moeilijk gedaan.

Brandbrieven

Er worden regelmatig brandbrieven gestuurd. Vooral vanuit de provincie (gemeenten incluis) naar Den Haag. Dringende aanbevelingen of wensen zijn het, vooral in gevallen dat bestuurders menen niet voor- of achteruit te kunnen. Het woord brandbrief is overigens een cliché, dat voornamelijk dient tot gemak van de gedrukte media. Daardoor verliezen ze wel aan zeggingskracht. Alweer een brandbrief? De lezer schrikt er niet meer van wakker.

Ooit was de brandbrief een crimineel middel: Ze werd - mits de dader geen analfabeet was - voor de deur van een boerderij gelegd met de opdracht 'betalen of anders...brand!' De ontvanger hoefde geen wanbetaler te zijn. Er kon ook 'gewoon' sprake zijn van doodordinaire afpersing. Geen nieuws onder de zon wat betreft de criminaliteit. 

Toch wil ik de hartenkreten van de gemiddelde bestuurder niet bagatelliseren. Neem nou de burgemeester van de gemeente Cranendonck, waartoe onder meer de dorpen Budel en Maarheeze behoren. Daar is al jaren een asielzoekerscentrum (azc) op een voormalig kazerneterrein gevestigd. De dorpen ondervinden daarvan enorme overlast, vooral veroorzaakt door jonge mannelijke zogenaamde veiligelanders. Een supermarkt heeft daarom zelfs z'n deuren gesloten. Eindeloze discussies intern, met het COA en met Den Haag. Onbevredigende reacties, laat staan oplossingen, dus de ene brandbrief na de andere. De burgemeester heeft gezegd dat hij met de rug tegen de muur staat.

Uiteraard is de heisa in Cranendonck elders in Brabant niet onopgemerkt gebleven. Gevolg: wellicht nog meer aversie tegen de opvang van asielzoekers dan elders in het land. Als gevolg van het gedrag van migranten die duidelijk een minderheid vormen. Het verzet in sommige gemeenten, waaronder Geldrop, gaat ook nog eens gepaard met ernstige vormen van racisme. 'Wie van buiten komt deugt niet - eigen volk eerst'. Dat soort dingen.

Generalisatie deugt nooit. Laat ik daarom eindigen met een persoonlijke ervaring. Vanwege mijn hoge leeftijd ben ik al enkele jaren geleden moeten stoppen met fietsen. De doorslag gaf een bijna buiteling met de tweewieler nabij een tijdelijke opvang van asielzoekers in Best. Wie hebben mij toen als het ware opgeraapt met de woorden 'gaat het?' Juist, twee jonge bewoners van de opvang.

Eindhoven doet mee

Eindhoven onderzoekt nu ook wat heet 'het slavernijverleden'. Brabant mag dan wel, onderdanig aan Holland, in de zogenaamde slaventijd een marginale rol hebben gespeeld, maar je weet maar nooit. Bovendien, Amsterdam, Rotterdam, Utrecht en Den Haag zijn schuldig dus als vijfde stad van het land (economische voortrekker trouwens) vindt de stad dat ze niet kan achterblijven. Voor het onderzoek is alvast 92.000 euro uitgetrokken.

Wat mij wel enorm heeft verbaasd is het ingebouwde onderzoek naar de sigarenfabrikant Henri van Abbe (1880-1940), die voortleeft in het naar hem genoemde museum en in een stichting die zich het lot van het stedelijk erfgoed aantrekt. Sigaren worden van kostelijke tabakken gemaakt en die komen uit de (thans voormalige) koloniën. Vandaar wellicht. Alleen, waarom Van Abbe, terwijl het tot in de tweede helft van de vorige eeuw in zuidoost Brabant wemelde van de sigarenfabrieken. Nu ook de textiel nog: Tilburg, Helmond. Zo blijven we aan de gang.

Nu ik er toch over bezig ben, verzin eens een bruikbaar woord voor 'tot slaaf gemaakten'. Slavelingen?

Fusie gemeenten? Op gelijke basis graag

De gemeenten Best en Oirschot praten over een mogelijke fusie. Het initiatief komt van Oirschot, dat daarvoor eerst het advies van een uiteraard niet voor niks werkend extern bureau moest inwinnen. Jammer, want twee doorgewinterde ex-bestuurders uit de streek hebben al veel eerder voor een samengaan gepleit.

'De deur staat altijd open,' zo reageerde in eerste instantie een woordvoerder van Best tegenover het Eindhovens Dagblad. Toen ik iemand met deze uitspraak confronteerde, zei die: 'Macht!'

Oirschot heeft, inclusief de kerkdorpen van De Beerzen en Spoordonk, 19.000 inwoners, Best 31.000. De noodzaak tot herindeling is dus voor Oirschot evident; Best zal er op termijn (zo niet nu al) ook aan moeten geloven. De uitvoering van nogal wat taken is anders financieel niet meer te behappen. En met intergemeentelijke samenwerking zonder meer lukt dat ook niet, om van het ondemocratisch gehalte van dit soort verbanden nog maar te zwijgen.

Tot 1819 waren het toen nog zuiver agrarische Naastenbest en Verrenbest een onderdeel van het in aanzien belangrijke Oirschot, dat bij voorbeeld een dingbank had. Dat is uit de monumentaliteit van het dorp nog te zien. Dat er sprake was van een zekere onderlinge animositeit, ligt voor de hand, maar de tijden zijn veranderd. Het is te hopen dat de onderhandelingen die nu aan de orde zijn, op gelijke basis zullen plaatsvinden. In het belang van beide gemeenten.

'Grensoverschrijdend' bestond niet eens

 Imitatiegedrag. Wie denkt dat niet als er weer eens 'n pistool of mes wordt geatrokken, een school wordt binnengeslopen of daarmee wordt gedreigd? Het doet er niet toe, via welk medium het tot je komt, dit even om niet weer de social media de schuld te geven, al zijn die giftig genoeg. Ze worden door reguliere media trouwens regelmatig als bron gebruikt. Het lijkt niet gemakkelijk oorspronkelijk te denken. Zie bij voorbeeld de me too-rage en het voortdurend gegil over grensoverschrijdend gedrag, wat bij mij nogal eens wantrouwen oproept. Zo van, wat zou er eigenlijk achter zitten? Tactiek van tegenstrevers? Wraak uit machteloosheid?

Het is verleidelijk, namen van mensen uit mijn verleden te noemen. Ze zijn immers allemaal dood. Maar toch maar niet. Ik had ooit een hoofdredacteur die met een zijwaartse hoofdbeweging te kennen gaf dat ik na een gesprek kon ophoepelen . Diezelfde man had gewoonte, eindredacteuren

tijdens de avonddienst op te bellen, waarbij duidelijk waarneembaar was dat hij al de nodige whisky's tot zich had genomen. Een van die redacteuren, een uiterst beminnelijke (en helaas veel te vroeg gestorven) man, beëindigde eens het telefoongesprek met de woorden: 'Mijnheer, op deze toon wens ik niet met u te converseren'. Dezelfde hoofdredacteur kreeg van een redactiechef luidkeels, in ieders bijzijn, toegevoegd: 'Haal je schoolgeld terug.' Aan de carrière van die baas kwam een voortijdig einde, nadat hij een plaatselijke autoriteit zwaar onder invloed had opgebeld.

Wie was hier grensoverschrijdend? Het woord bestond niet eens.

Wascultuur

Er is vanuit Friesland een actie gaande tot de herinvoering van het washandje. 'n Soort envelop van badstof die tot in de tweede helft van de vorige eeuw deel uitmaakte van de wascultuur. Het komt er op neer, dat minder douchen en wassen aan de wastafel water- en energiebesparend is. Bovendien is vaak douchen minder goed voor je huid.

Het washandje – typisch Nederlands trouwens – heeft mij nooit verlaten. Dat heeft te maken met het verschijnsel jeugdpuistjes, waar ik dus ooit last van had. Pieter van der Meer de Walcheren, een huisvriend, adviseerde mij toen: vermijd het gebruik van zeep voor je gezicht. Het hielp en tot op heden heb ik consequent mijn dagelijks wasritueel (ook onder de douche) geopend met dat washandje en geen aanleiding gevonden daar iets aan te veranderen.

Levensmaatje zorgt regelmatig voor vervanging en gebruikt er zelf tegenwoordig ook (weer) een. Het verdwijnen van het wasattribuut verbaast mij enigszins; het schijnt te maken te hebben met het verschijnsel vloeibare zeep. Het zal duidelijk zijn, dat ik de Friese actie van harte ondersteun: douche minder en was je regelmatig met een washand.

'Pestkoppengedrag'

 Nu er weer een hittegolf aankomt (afwachten, momenteel staat er nog een fris windje) krijgt de klimaatdiscussie weer een boost, zoals dat tegenwoordig in Nederland heet. De vraag die daarbij opnieuw opduikt is: wie is er verantwoordelijk, de overheid of de burger. 'Beiden', reageerde een deskundige in eerste instantie diplomatiek in het radioprogramma Vroeg van BNN-Vara. Gelukkig nuanceerde hij dat met de boodschap dat wij allen moeten doen wat we kunnen.

Het massale vliegen nu eens buiten beschouwing gelaten (Eindhoven Airport signaleerde weer meer vluchten dan verwacht), de particuliere sector is toch wel in de weer als het gaat over wat ik maar 'verandering van levenswijze' zal noemen, want daar gaat het in feite om. Zo verbiedt het universiteitsziekenhuis van Gent zijn personeel dat op niet meer dan drie kilometer afstand woont voortaan met de auto naar het werk te komen. Weliswaar niet in de eerste plaats vanwege de klimaatkwestie, maar gezien het tekort aan parkeerplaatsen. Patiënten eerst. Terzijde: het Catharinaziekenhuis in Eindhoven biedt zijn personeel het comfort van een eigen parkeergarage. De gemiddelde Belg gaat bij wijze van spreken met de auto naar de wc en wie naar de verkeersmeldingen luistert, weet dat het fileprobleem daar minstens zo erg zo niet erger is dan in NL.

Nederlandse steden zijn bezig, zichzelf autoluw te maken. Dat lijdt soms tot felle debatten, zo blijkt uit De Gelderlander van heden, als het gaat over meer betaald parkeren en steeds meer wegen met een maximum snelheid van 30 km/u. Zeer tegen de zin van de Vroemmpartij, waarvan de leider het in de gemeenteraad had over 'pestkoppengedrag'.

Er valt van schade en schande nog veel te leren.

Vormen van onbenulligheid

Antwerp is kampioen, voor het eerst in 65 jaar, als ik het goed heb gehoord op Radio1.be. Op het nippertje gewonnen van Genk, waarbij ik de neiging heb eraan toe te voegen of all places, maar dat is natuurlijk een geweldige miskleun. Club Brugge schijnt er ook iets mee te maken te hebben, maar dat is mijnerzijds waarschijnlijk het toppunt van voetbal-onbenulligheid, Niettemin kan ik me voorstellen dat Antwerpen op z'n kop staat. Je zult maar bijna een driekwart eeuw op zoiets moeten wachten.

Het blijft GROOT nieuws, ook voor het Nederlandse wereldje. Gevolg: radio-interview met trainer Mark van Bommel, zij het in de geest van 'wat ging er door je heen'. Billen knijpen op het bankje, je hoorde het aankomen.

De reguliere media zijn onmisbaar, wil ik maar zeggen en niet alleen voor verontrustend nieuws als 'Nederlander vreest ramp maar is er slecht op voorbereid'. Een vette kop in het Eindhovens Dagblad kan niet anders dan mijn aandacht trekken: 'Nederlandse rechters zijn helemáál niet soft'. De Belgische ook niet? Eerste gedachte bij de aldaar te min geachte veroordeling van rijkeluisstudentjes die al ontgroenend een jongen de dood in hebben gejaagd.

De uitspraak over ons rechtssysteem is van de Eindhovense advocaat Leonie van der Grinten, die met een boek misverstanden als bovenstaande uit de weg wil ruimen. Doet denken aan een uitspraak van wijlen buitenland-commentator Jehan Kuypers, die op de vraag 'wanneer komt er een boek' antwoordde: 'Nooit, want iedereen schrijft tegenwoordig al 'n boek.' In een interview zegt de advocaat onder meer: 'Het klopt dat iemand die tien jaar is opgesloten, tien jaar lang geen delicten kan plegen. Althans niet zelf. Hij kan wel via lijntjes naar buiten delicten láten plegen.'

Ik weet nu al dat ik dat boek niet zal lezen, hoewel gelukkig het woord topcrimineel deze keer niet in het verhaal voorkomt.

Gek woord

 Minister Micky Adriaansens van Economische Zaken vindt graaiflatie een 'gek woord', zegt dat misbruik van de inflatie door het bedrijfsleven met extra prijsverhogingen ter wille van de winst niet waar is en dat het vieze woord polariserend werkt. Haar VVD-partijgenoot Marc Rutte, Minister President, drukt zich vanuit zijn legendarische slimheid wat voorzichtiger uit. Hij vindt het bewijs van het economisch bureau van de Rabobank voor graaiflatie 'nogal dun'. Zat daarmee op het spoor van de baas van het lekkere die beweert dat de grote winst in de VS wordt gemaakt. Op Radio1.be werd het nieuws van de dag ook besproken, maar met de meer dan in Hilversum gebruikelijke kwinkslag: 'bepaald geen linkse rakkers' zeiden ze daar van de bank-economen.

Ben niet eens 'n econoom van de kouwe grond en moet mij verlaten op de constateringen in de super van mijn Levensmaatje. Al zie ik ook wel dat de prijs van gegrilde kippenpoten bij de slager met minstens 40 procent is gestegen.

Ik doe tegenwoordig, sinds wat ik maar een rolwisseling zal noemen, vaker de boodschappen. Constatering: ik moet niks hebben van elektrisch scheren, dus ben ik aangewezen op (wegwerp-)scheermesjes. Die kocht ik tot voor kort bij de super die pretendeert 'de hoogste kwaliteit' te leveren 'voor de laagste prijs'. Wat gebeurde er? Stap voor stap verminderde de kwaliteit (gebruiksduur) van de tweebladige exemplaren ten faveure van de uiteraard duurdere meerbladige. Uiteindelijk maar eens de mesjes geprobeerd van de winkel die ongelukkigerwijs als reclameslogan 'natuurlijk wel' hanteert. Niettemin, de kwaliteit van de scheermesjes is daar aanzienlijk beter.

Om nog even terug te komen op de hierboven gewraakte super, die presteerde het al vóór Corona het aantal voorgebakken pannenkoeken per verpakking terug te brengen van tien naar acht, bij handhaving van de prijs. We worden al sinds jaar en dag genaaid.

O ja, er bestaat ook nog zoiets als een wet Prijsbeheersing. Daar hoor je in dit land niemand over.

Hoe De Kempen aan z'n bedrijven kwam

 Bij een verhaal in het Eindhovens Dagblad over de dezer dagen overleden Henk Saris (1929-2023), oprichter van Saris Aanhangers in Hapert, moest ik als automatisch denken aan burgemeester Jan van Woensel, die in de jaren zestig van de vorige eeuw de dienst uitmaakte in de toenmalige gemeente Hoogeloon c.a. en daarbij met name het kerkdorp Hapert opstuwde in de vaart der volkeren.

Er is een Burgemeester Van Woenseldreef en de ironie wil, dat die van Hoogeloon naar Hapert loopt. De grap is namelijk, dat Van Woensel het heeft geregeld dat de zetel van de gemeente van het agrarische Hoogeloon naar een nieuw gebouw in Hapert werd verplaatst. Dat werd hem door de Hoogelooners natuurlijk niet in dank afgenomen. Maar Hoogeloon lag (en ligt nog steeds wat) geïsoleerd en Hapert lag aan de provinciale weg door De Kempen, van Eindhoven naar België. In die tijd werd trouwens al gesproken over de aanleg van de parallelle autoweg (nu A67).

Het toverwoord was halverwege de vorige eeuw industrialisatie en dat had de van volontair op het gemeentehuis van Loon op Zand naar het burgemeesterschap opgeklommen 'Jantje' zich in de oren geknoopt. Hij hield zich persoonlijk ten behoeve van de werkgelegenheid in De Kempen bezig met het werven van bedrijven. Dat deed hij onder meer door in het nabije Eindhoven goed rond te kijken, teneinde vast te stellen waar zich ondernemingen bevonden die 'op het oog' wat krap in hun jasje zaten. 'Kom bij ons, wij hebben ruimte zat.' Zo ook Saris Aanhangers. Realiseer je dat als je nu langs of door het enorme bedrijvenpark in Hapert rijdt.

Ik geloof dat ik het al eens ergens heb verteld, maar ik kan het niet laten: Van Woensel belde mij eens op met het verzoek een foldertje te schrijven over de in Hapert gemaakte producten 'waarmee je de hele dag kunt doorbrengen'. Dit met het oog op een excursie van Europarlementariërs naar Brabant. Kort voor de komst van die politici vroeg de burgemeester van Bladel aan zijn collega: 'Moeten wij dan niet iets doen?' Waarop Van Woensel: 'Daar moet ik nog even over prakkizeren'.

Inmiddels zijn beide burgemeesters allang overleden en maakt Hoogeloon c.a. deel uit van de gemeente Bladel c.a.

Excuses blijven onbegonnen werk

De gemeenteraad van Vlissingen heeft met een krappe meerderheid excuses aangeboden voor het aandeel van de Zeeuwse haven in de transporten van 'tot slaaf gemaakten' naar de koloniën. Ik blijf van mening dat dergelijke excuses, met name voor wat voorouders (wie?) hebben gedaan onbegonnen werk is. In voorgaande discussies over dit onderwerp zei iemand: 'dan kun je wel excuses aanbieden voor de hele wereldgeschiedenis'. Met andere woorden: zo weet ik er nog wel 'n paar.

In mijn kast vond ik dezer dagen een boek, uitgegeven in 2013 door de Heemkundekring Tilburg, getiteld 'Verkeer en vervoer in Brabant – 1814-1940'. Een, zo blijkt uit lezing, compleet overzicht van de tijd voor de aanleg van autosnelwegen, waaraan een tiental mensen meewerkten. Daarin een uitvoerig overzicht van de aanleg rond 1904 van de Bergsche Maas, met inzet van meer dan duizend handarbeiders. Bloed, zweet en tranen staat erboven en dat doet het ergste vrezen.

Schrijver Hans van den Eeden noemt dit verleggen van de Maasmond om waterstaatkundige redenen (herhaalde overstromingen) het Deltaproject van de negentiende eeuw. Ik citeer er wat uit, om aan te geven dat er waarschijnlijk nazaten zijn te vinden, die hun vinger op zouden kunnen steken voor het in ontvangst nemen van excuses.

Van den Eeden heeft onder meer uitgezocht: 'De werklieden werkten 16 uur per dag gedurende zes dagen per week. Het werk was erg zwaar. Met de schop werd de zware vochtige rivierklei op houten kruiwagens geschept. Daarna moesten de kruiwagens van “beneden” een dijk worden opgereden (…) Het loon was onacceptabel en uitbuitend laag: een gulden per dag. De arbeiders waren onder uitermate primitieve omstandigheden gehuisvest (…) Uit verslagen blijkt dat de hygiënische omstandigheden voor de arbeiders ronduit slecht waren.'

Brabantse slaven? Nee, niet expliciet, de werklieden kwamen uit het hele land. Er heerste rond 1900 een gigantische werkloosheid. Dat maakte uitbuiting 'makkelijk'.

Even geen krant in de bus

Ooit kwam ik een hoofdredacteur op straat tegen die me toeriep: 'Doorverschijnen hè Guido?' Ik was het roerend met hem eens, want door allerlei omstandigheden – aaneengesloten feestdagen, voor zover ik me herinner – was de toen nog exclusief papieren krant afwezig. Natuurlijk moest ik daar weer aan denken bij het berichtje van de 'Directie van DPG-media' in het Eindhovens Dagblad van heden: 'Op Koningsdag donderdag 27 april verschijnt er geen krant'.

Het bericht vervolgt: 'Distributie is de afgelopen jaren lastig gebleken wegens de festiviteiten.' Het begin van het einde van de papieren krant? Dat is dan als automatisch de volgende gedachte, zeker na de slotmededeling van de directie: 'Koningsdag is wel te volgen via ed.nl' En meer dan Koningsdag neem ik aan, want digitalisering is immers het toverwoord. Al jaren bestaat de mogelijkheid, dagbladen (goedkoper) online te volgen.

Over het in de kou sturen van lezers die op 'het papier' zijn aangewezen en daarvoor navenant betalen, zal ik het verder maar niet hebben. In de tang van de digitalisering. Wel over het feit dat de krant er ooit trots op was (en ook niet naliet dat te vermelden) dat ze erin slaagde, dat papier te bezorgen onder de moeilijkst denkbare omstandigheden – sneeuw en ijs om wat preciezer te zijn. Excuus als het even niet lukte en zeker nabezorging (waarvan je vandaag de dag bij een misser allerminst zeker bent).

Bij mijn weten is het niet verschijnen van de originele krant op zon- en feestdagen in Nederland een uniek verschijnsel. Het is een verworvenheid van misschien wel de eerste vakbond alhier, de grafische. Pas op zondagmiddag mochten in mijn tijd de loodpotten van de zetmachines weer worden opgewarmd en de flessen melk (tegen de giftige dampen!) voor de werknemers worden klaargezet. 's Morgens was bij de uitgang van de kerk het Belgische Het Laatste Nieuws uitgevent. Diezelfde Belgen hebben intussen driekwart zo niet meer van de Nederlandse dagbladpers in handen, zonder dat daar ooit een democratische haan naar heeft gekraaid.

Koningsdag is wat de nieuwsvoorziening betreft bepaald geen feestdag.

Zielige jongeren

'Schoolmaaltijd niet in trek in Zuidoost-Brabant' kopt het Eindhovens Dagblad en vlak daaronder staat nog een verhaal 'Woning- en klimaatcrisis zorgt voor stress bij jongeren'. Het eerste stuk is de vrucht van een rondgang langs het basis- en voortgezet onderwijs. Het resultaat is wat genuanceerder dan de kop doet vermoeden, maar toch, de schrijver noteert ergens:: pubers gaan niet met een bammetje in een hoek met armoedzaaiers zitten.

Het tweede verhaal mag dan het zoveelste zijn met hetzelfde onderwerp, het is toch maar gebaseerd op een onderzoek (alweer een) van de GGD. En opnieuw duikt het op: drugsgebruik. Wat dat laatste betreft bereiken mij ook vanuit West-Brabant verontrustende berichten. Experimenteren is des pubers eigen, maar helaas is het gevolg dat het vaak volkomen uit de hand loopt. Ernstige, duidelijk waarneembare hersenbeschadiging is het gevolg.

Wat ik nooit vanuit de reguliere media lees of hoor – durven ze niet, wordt het als te schadelijk beschouwd voor de kijk-, luister- en leescijfers? – dat jongeren verwend zijn en teveel in de watten worden gelegd. Dat opvoeding en educatie op school een veel belangrijkere rol zouden kunnen spelen. De koppeling aan een goed verstand laat ik achterwege, want dat is nu eenmaal niet iedereen gegeven. Ik ken er ook die de letterlijk giftige festivals mijden als de pest en hun vrienden zorgvuldig kiezen. Maar in het algemeen: onvoltooide hersenen. Ook het verlagen van de leeftijd voor het kiesrecht was een grote fout.

De GGD heeft het tevens over geldzorgen onder de jongeren. Ben niet onder de indruk, constaterend dat na schooltijd massa's zielepoten zich met gezwinde spoed naar de supermarkt begeven, chips en snoep trots betalen door hun telefoontje langs de scanner te halen. Om daarna de plastic verpakking op de stoep te flikkeren. Stoerdoenerij hoort er nu eenmaal bij. En de steeds hoger geprijsde supers? Die willen wel.

Sprookjesgeloof

Voor de monarchie is nog voldoende draagvlak, zegt Sigrid Kaag in reactie op een oekaze van haar D66-voorganger Alexander Pechtold. Een knuppel in het hoenderhok was het niet eens, diens verkondiging dat de tijd is aangebroken voor studie en discussie over het al dan niet voortbestaan van de Nederlandse monarchie na Willem Alexander.

Wat is draagvlak? Het sprookje, koningin Máxima en wat ze 'nu weer aan heeft' in het bijzonder. WA is 'n beetje een door haar vaak zichtbaar ondersteunde stuntelaar. Al vergeet ze dat op cruciale momenten, zoals bij de omstreden vakantie naar Griekenland tijdens de coronacrisis. Ze zei niet 'dat gaan we niet doen'. Over het verre verleden van het verzet door Willem van Nassau, die Oranje kleurde door het erven van een prinsdommetje in Frankrijk, zullen we het verder maar niet hebben, laat staan over de afstamming, die naar de originele maatstaven geen afstamming is.

Het is steeds weer hetzelfde liedje als de (gedragingen van) het koningshuis politiek aan de orde is. Zo wordt Rutte ooit nog eens Minister van Staat. Niet weinigen zitten daar trouwens op te kijken.

Het wachten is op een politieke constellatie, die het nuchtere idee van Pechtold een eerlijke kans geeft. Dit kan nog wel even duren, want het geloof in sprookjes is sterker dan de overtuiging dat erfopvolging volkomen uit de tijd is.

Leef volgens je gezond boerenverstand

Columnist Aaf Brandt Corstius deed haar duit in het zakje bij het verketteren van BBB-er Caroline omdat die op verkiezingsdag met haar zoon ging eten in een vleesrestaurant. Een beperkt opiniepeilingkje op Twitter wees uit dat 83% vindt dat niemand daar iets mee te maken heeft. Lifestile is een geliefd onderwerp in het onnieuws van de media, maar ik sla dat allemaal over. Het zal wel met mijn hoge leeftijd te maken hebben. Je mag zoiets tegenwoordig misschien niet meer zeggen, maar leef volgens je gezond boerenverstand. Dat geldt ook voor de aan de orde zijnde keuze tussen een vast of een variabel contract bij je energiemaatschappij.

Ik geef toe dat ik het online nog even heb gecheckt, maar dat nuchtere verstand zei me dat ik dat energiecontract lekker variabel moest houden en wel hierom: we wonen in een goed geïsoleerd nog geen 25 jaar oud appartement en ons verbruik van gas en elektra zit dik onder het plafond, om het zo maar uit te drukken. De thermostaat staat op 19 en dat houdt bij een zachte winter in, dat de cv-ketel hooguit 's morgens even aanslaat. De laatste dagen zelfs helemaal niet meer. Het aantal (korte) douchebeurten per week is sterk gereduceerd want, zoals zwager Jan opmerkte, 'je kunt je toch heel goed aan de wastafel wassen'.

O ja, we doen de gordijnen nooit dicht, behalve als de glazenwasser langskomt.

Verhoog desnoods de prijs maar verkoop geen smoesjes

Ooit, toen de bomen nog tot in de hemel groeiden, kreeg ik als redacteur van onder meer het Eindhovens Dagblad  vanzelfsprekend de krant gratis in de bus. Sterker nog: ook de abonnementen op twee zogenaamd landelijke (lees randstedelijke) dagbladen werden door de baas betaald. Het was in dezelfde tijd, toen Brabantse kranten nog werden uitgegeven door de VNU, dat journalisten van de regionale uitgaven voor hun werk wereldreizen mochten maken. Het verhaal gaat zelfs (maar dat kan ik niet bewijzen) dat een aspirant hoofdredacteur bereid was, toe treden op voorwaarde dat hij op gezette tijden naar het buitenland mocht. 

Het valt buiten het bestek van dit stukje, de ontwikkelingen sindsdien in Nederlands krantenland te beschrijven. Om het kort te houden, de Nederlandse dagbladen zijn inmiddels zo goed als in Belgische (Vlaamse) handen en het is een schande dat wij (inclusief de overheid) dat hebben laten gebeuren. 

We weten ook allemaal dat de wereld een proces van ingrijpende veranderingen doormaakt, dat de ene crisis op de andere volgt met momenteel een gigantische inflatie (geldontwaarding) als hoogtepunt. In de loop van deze processen, was het voorspelbaar, dat ik als gepensioneerde op een gegeven moment te horen kreeg dat een gratis abonnement (zoals tot dan ook voor oud-medewerkers gebruikelijk) niet langer mogelijk was. Of ik genoegen wilde nemen met enige korting op de abonnementsprijs. Ach ja, het viel te verwachten. Alles werd en wordt immers duurder. Bij de uitgave van dagbladen hoef je alleen maar te denken aan de prijs van papier, om te begrijpen dat de traditionele krant in de brievenbus een kwestie van beperkte tijd is. Sommige journalisten wagen het er op, onder meer in columns, daarop te wijzen.

Nu krijg ik van mijn krant een mededeling over 'abonnementswijziging' van – kortweg – de volgende inhoud: 'Door een technische fout heeft u afgelopen jaren onterecht van een hoge korting kunnen genieten. De fout is inmiddels opgelost dus wij bieden deze korting niet langer aan.'  Dit slaat natuurlijk nergens op en ik heb de betrokken afdeling daar uiteraard op gewezen. Met als resultaat een half jaar uitstel van executie. Een – goedkoper – digitaal abonnement (zonder papier dus) lijkt de toekomst, maar door privéomstandigheden ligt dat bij ons nu niet voor de hand.

Moraal van het verhaal: verhoog desnoods de prijs, maar verkoop geen smoesjes. 

Nooit op zondag

De voetbalclub van Spakenburg loopt kans Nederlands kampioen te worden, maar 'nooit op zondag'. Dat staat zelfs in het verenigingsreglement. Een enkele psycholoog vindt aanleiding, te pleiten voor herinvoering van de zondagsrust; anderen voelen mee, maar vinden dat momenten van rust niet aan De Zevende Dag gebonden moeten zijn. Wijzen erop dat de beste ideeën vaak geboren worden tijdens bij voorbeeld een wandeling.

Hoe lang zijn de winkels in het merendeel van Nederland al op zondag open? Twintig jaar? In het in naam katholieke België is dat nog steeds niet het geval. Daar adverteren sommige ondernemingen met 'bij uitzondering zondag open'.

Laat ik maar weer eens teruggaan naar mijn jeugd in het roomse Brabant. De zondagen waren van een onnoemelijke saaiheid. Er waren evenementen, ja, maar niet vóór 's middags twaalf uur, het tijdstip waarop de hoogmis was afgelopen. Hoe vaak zou ik 's middags achter het tuinhek hebben gestaan, kijkend naar de passerende auto's. Vooral Belgen in hun Amerikaanse wagens, waarvan werd gezegd dat ze een automaat hadden, waarin af en toe 'n paar franken moesten worden gestopt om ze aan de praat te houden. Die Belgen kwamen naar Breda om te eten, omdat het daar toen veel goedkoper was dan in Antwerpen of Turnhout.

Of er passeerden ijsjes likkende Bredanaars, van de bushalte op weg naar het Mastbosch. Of stelletjes, altijd gearmd om te demonstreren dat ze bij mekaar hoorden. 'Hotel de warme klauw,' zei m'n vader dan. Saai! Soms nam mijn moeder me mee naar het lof, een middagdienst bij de clarissen aan de Poolseweg (zo genoemd omdat de bevrijders daarlangs de stad waren binnengeslopen). Na thuiskomst bakte ze dan balkenbrei.

Toch ben ik anno nu tegen de openstelling van winkels op zondag. Ongeveer op grond van de redenering van de hierboven aangeduide psycholoog: even geen gejaag en gejakker. Dat kan verder nog de hele week.