Doe maar gewoon Crans Montana

Sante Brun

Af en toe zou je denken dat er geen redding meer is. Dat was natuurlijk ook voor de Nieuwjaarsnacht al zo, als je goed nadenkt is er helemaal nog nooit ook maar een begin van redding geweest, maar dan komen wen tot de uitspraak van de plaats die gerust het Volendam van Zwitserland genoemd zou kunnen worden: Crans Montana.

Wat maak jij je weer dik om niks, hoor ik jullie al, goed verstaanbaar, mompelen.

Maar intussen: ik ben een keer of vier, vijf in dat doodsjieke skidorpje in het zuidwesten van Zwitserland geweest, gewoon omdat mijn jongste zus daar twintig jaar lang in de winter een lucratieve business als reisleidster had. Skiën, daar kwam ik niet toe, het leek me gevaarlijk, maar ik heb wel bovenop een berg, waar je met de skilift naartoe ging, niet alleen menig glaasje weggetikt, maar ook gelijk gekregen: ik zag een vrouw wat ongelukkig uit een stoeltjeslift stappen, waarbij de lift haar, met het gezicht over de keiharde sneeuw raggend, meesleepte naar het eindpunt. Ik ben blij dat ik dat gezicht niet meer heb gezien na deze exercitie.

Nooit heb ik iemand ‘kran montaná’ horen zeggen, maar wel gewoon Crans Montána. Het enige dat ik heb kunnen vinden was dat de s van Crans bijna onhoorbaar wordt uitgesproken, maar een accent op de laatste lettergreep zie ik nergens vermeld. En waarom zou het ook: je moet de herkomst van de naam vermoedelijk zoeken in een ver verleden, als onderdeel van een Zuid –Frans/Noord-Italiaans dialect, Montána is in ieder geval duidelijk geen ‘hoogfrans’ woord. Met bijpassende uitspraak.

In ieder geval koos het NOS Journaal (andere heb ik niet gezien) voor een uitspraak in het school-Frans: kran montaná. Mag van mij, hoor. Zeg dan meteen ook ‘Berlien’, ‘Parie’ en ‘ Al Kahira’. ‘Krung Thep’, ook mooi. Niet zeker? Dat zijn gewoon de Nederlandse namen van Berlijn, Parijs, Caïro en Bangkok. Al Misri, dat is Egypte.

Dus doe maar waar je zin in hebt. Wel trek ik de grens bij het volgende. De Zwitserse streek waar Crans Montana zich bevindt is het Franssprekende Valais. In het NOS Journaal zag ik een  kaartje waar de streek werd aangeduid met ‘Wallis’, een naam die dan ook door de presentator van dienst met een perfect schoolfrans-accent werd uitgesproken: Wallíés’.

Kan iemand deze taalgeleerde even vertellen dat Valais weliswaar Franstalig is, maar door Duitstalige Zwitsers Wallis wordt genoemd en die naam dus in het Duits ongeveer hetzelfde wordt uitgesproken als in het Nederlands?

Waarmee maar weer eens aangetoond is: taal is iets heel moois en ook iets heel ingewikkelds.

Maar langs deze weg is er al helemáál geen redding meer.

En doe maar gewoon Montana, met het accent op de eerste a, dan ben je al gek genoeg.